اسپریس

کیومرث مولادوست،کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران

 با وجود اینکه در رشته‌هایی نظیر هاکی، استان سمنان حرف نخست در کشور را می‌زند، اما از ورود به ورزش‌های اصیل و قدیمی ایران همچون چوگان که از خانواده ورزش هاکی است، غافل مانده‌ایم.
آنچه در زیر می‌خوانید، مقاله‌ای به قلم کیومرث مولادوست،کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران است که به ضرورت‌های و جنبه‌های مختلف لزوم پرداختن به ورزش‌های اصیلی همچون چوگان پرداخته است.

بازی چوگان، با قدمت سه هزار ساله در زمره قدیمی‌ترین ورزش تیمی جهان، دارای ارزش‌های فرهنگی و هویتی بسیار زیادی برای ایرانیان است. این ورزش در طول صدها سال و با گذشت زمان شکل گرفته و قانونمند شده است. چوگان در همه عرصه های هنری، ادبی و فرهنگی این سرزمین حضور داشته است.
این بازی تاثیر عمیقی در فرهنگ و هویت ایرانیان داشته به‌طوری که در آثار هنری، ادبی و شئون مختلف زندگی مردم حضور داشته است. وجود مضامین گوی و چوگان در هزاران بیت از اشعار مختلف شعرای به نامی همچون فردوسی، سعدی، نظامی گنجوی، فردوسی، رودکی، ناصرخسرو، مولانا، عطار، جامی، سنایی، وحشی بافقی، فرخی سیستانی، خاقانی، انوری، اوحدی، خواجوی کرمانی، عراقی، صائب تبریزی، شیخ محمود شبستری، محتشم کاشانی، سیف فرغانی، هاتف اصفهانی، ابوسعید ابوالخیر، عبید زاکانی، فروغی بسطامی، ملک الشعرای بهار، پروین اعتصامی، شهریار و دیگر شعرا نشان دهنده عمق و ریشه این بازی در فرهنگ عام و خاص و زوایای پنهان و آشکار زندگی مردم قرون مختلف در ایران است.

فرهنگ
مقام معظم رهبری در سخنان متعدد خود، بیش از هر رشته ورزشی به ورزش چوگان پرداخته است. ایشان در سخنرانی های مختلف در سال‌های ۱۳۷۵، ۱۳۷۷، ۱۳۷۶، ۱۳۹۱و ۱۳۹۲ به اصالت ایرانی بودن چوگان و ضرورت احیاء و توسعه آن تاکید فرمودند. در بخشی از بیانات ایشان آمده است:
مقام معظم رهبری(مدّ ظلّه العالی) در سال ۱۳۷۵، فرموده اند: «دنبال ورزش‌هایی بگردید که بومی ماست و مردم ا ز آنها خبر ندارند، مثال ورزش چوگان که یک ورزش ایرانی است، الان هم در دنیا معمول است و چوگان بازی می کنند. ولی ما اصلا بازی چوگان را بلد نیستیم، اصلا نمی‌دانیم چوگان چیست. بیایید اینها را احیا و زنده کنید چون جزو فرهنگ شما و اصلا جزو ملیت شماست». و در سال ۱۳۹۲ با گلایه از ثبت این ورزش به نام کشور آذربایجان به ترویج آن تاکید دارند و می فرمایند: « من [قبلاً] گفتم، چوگان مال ما است، دیگران به اسم خودشان كردند؛خب این را ترویج كنید؛ ورزش باستانى یك ورزش زیبا و هنرى است، خب این را ترویج كنید؛ این‌ها را پیش ببرید و ترویج كنید».

هویت
معمای هویت در سطح فردی و اجتماعی مهم‌ترین دغدغه انسان امروزی است و یکی از اساسی‌ترین و بدیع‌ترین مباحث عصر مدرن و پسامدرن شمرده می‌‌شود. هویت در تماس با دیگران ساخته می‌شود؛ یعنی وقتی غیرخودی مطرح باشد، خودی‌ها به همسانی‌ها و شباهت‌ها پی می‌برند. یکی از ویژگی‌های دولت، ساخت هویت و حفظ و بازسازی آن در گذر زمان است که به وسیلۀ گفتمان‌ها و ایدئولوژی‌های مسلط انجام می‌شود. پیش از فراگیر شدن فرایند جهانی شدن، معمولاً گفتمان‌های رسمی کار ویژۀ هویت‌سازی و هویت‌یابی خود را به آسانی انجام می‌دادند، اما جهانی شدن این وضع را به هم زده است. برای ساختن هویت باید منابع و مصالحی آن فراهم باشد و هر جامعه منابع هویت‌بخش و معناآفرین خود را در اختیار اعضای خود قرار دهد تا آنها بتوانند هویت بیابند و زندگی خود را معنادار کنند.
نگرانی‌های ملی کم و بیش در خصوص ثبت جهانی چوگان در سطح جامعه وجود دارد. اگرچه قطر نتوانست چوگان را به نام خود ثبت کند ولی کشور آذربایجان موفق به ثبت منطقه‌ای آن شد. این موضوع به دلیل غفلت مسئولین فرهنگی و ورزش کشور صورت گرفته است. در بیانات مقام معظم رهبری در رابطه با چوگان، واژگان «فرهنگ»، «هویت»، «ایرانی بودن» و «تاریخ» آمده است و بیان فرمودند: «چوگان مال ما است» و « ترویج كنید» و این تاکیدات برای ریشه دار بودن و عمق این بازی و اهمیت بسیار زیاد آن در فرهنگ و هویت ایرانی است.

فرهنگ حاکم بر مردم متأثر از عوامل مختلف اجتماعی است. این عوامل می‌توانند باورها، نگرش‌ها و عملکردها را تحت تأثیر خود قرار دهند. یکی از پدیده های اجتماعی، ورزش است. در میان تمام پدیده های اجتماعی، ورزش نیز متأثر از گرایش‌های جامعه می‌باشد و عادات، رفتار ورزشی افراد جامعه، نگرش‌ها و باورهای آنان در مسائل ورزشی، همگی تحت تأثیر متقابل گرایش‌های جامعه و رسانه‌ها قرار گرفته است. هویت ملی از نظر جامعه‌شناسی به مثابه نوعی احساس تعهد و تعلق عاطفی نسبت به مجموعه‌ای از مشتركات ملی جامعه است كه موجب وحدت و انسجام می‌شود و دارای ابعاد مختلف خرده فرهنگ ملی، دینی جامعه‌ای و انسانی است و ویژگی اصلی آن قابلیت انعطاف اجزاء آن و بومی بودن ابعاد تشكیل دهنده آن می‌باشد.
حفظ و احیاء بازی‌ها و ورزش‌های سنتی و بازی‌های بومی و محلی همچون ورزش چوگان می تواند به عنوان وسیله‌ای در ایجاد انگیزه حركت، تلاش برای آمادگی جسمانی و لذت بردن از تفریحات به كار برده شود و زمینه مناسبی را جهت گسترش سلامتی افراد و مشاركت اجتماعی را در بین اقشار مختلف جامعه فراهم آورد. شناخت و توجه به نقش ورزش چوگان می‌تواند در توانمندسازی و افزایش ظرفیت‌ها در جامعه‌پذیری و ارتقای كیفیت زندگی مؤثر واقع شود.
فرهنگ یک فرصت و امتیاز برای هر کشور است که با شناخت قوت‌ها، فرصت‌ها، ضعف‌ها و کاستی‌های آن می‌توان گام بزرگی در نهادینه کردن آن برداشت. فرهنگ تجلی باورهای یک ملت است که با هویت آن در آمیخته است. توجه به گذشته و داشته‌ها موجب غنای فکر و اندیشه جوانان می شود و آنها را از وابستگی به سمبل‌های دروغین و یا غیرواقعی دور کرده و به پیشنه خود سوق می دهد.
امروزه توجه به ورزش چوگان نه صرفاً به دلیل رشته ورزشی بلکه بدلیل عوامل فرهنگی و هویتی که مورد تاکید مقام معظم رهبری می باشد جزء الزامات تمام نهادهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور است. در وضعیتی که کشورهای تازه تاسیس شده به دنبال هویت و تاریخ‌سازی برای مردمان خود می باشند شایسته نیست تاریخ، فرهنگ و هویت ایرانی دچار رخوت و فراموشی شود.
ترویج چوگان و فرهنگ آن در بین نوجوانان و جوانان، بستر را برای توسعه، گسترش و معرفی آن به جامعه و ایجاد هویت و فرهنگ اصیل برای نسل آینده مهیا و فراهم می سازد. از طرفی دیگر، آموزش، ترغیب و تشویق مردم جهت حمایت آن با استفاده از رسانه های دیداری، شنیداری، نوشتاری و ... نسبت به معرفی و تبیین هویت، گذشته، تاریخ و مسیر تحولات و جنبه‌های روانی، اخلاقی و اجتماعی ورزش چوگان اهتمام ورزید.

منبع:

http://semnanfarda.ir/index.php/sport/1314-%DA%86%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%B0%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.html