اسپریس

چوگان؛ ترویج، ضرورت توسعه
کیومرث مولادوست
دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران
Choganirani2015@gmail.com

این مقاله به صورت سخنرانی در 1 بهمن ماه 1394 همایش بین المللی یافته های نوین پژوهشی در علوم ورزشی تهران، ایران، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران ارائه گردید

چکیده
بازی چوگان، با قدمت سه هزار ساله و قدیمی ترین ورزش تیمی جهان، دارای ارزش های فرهنگی و هویتی بسیار زیادی برای ایرانیان است. این ورزش در طول صدها سال و با گذشت زمان شکل گرفته و قانونمند شده است. چوگان در همه عرصه های هنری، ادبی و فرهنگی این سرزمین حضور داشته است.
مقام معظم رهبری(مدّ ظلّه العالي) علاوه بر اینکه رهبر سياسي و اجتماعي هستند؛ فردی اديب، فرهيخته و فرهنگ شناسي جامع الاطراف می باشند. ایشان با بیان اهمیت و ارزش چوگان همواره سعی نمودند تا این ورزش مورد توجه آحاد جامعه قرارگیرد. از آنجایی که معظم له در سال 1392، ترویج ورزش چوگان را  تاکید فرمودند؛ بنابراین هم‌اکنون ضرورت دارد، ترویج ارزش های فرهنگی بازی چوگان ‌در جامعه تبیین شود.
توسعه ورزش چوگان نیز با موانع و مشکلاتی مواجه است که باید آنهارا شناخت و در رفع این موانع اهتمام ورزید. نویسنده با بیان ضرورت ترویج ارزش های بنیادی چوگان و با استفاده از دیدگاه‌ها و نظرات پژوهشگران و صاحبنظران به ارائه نکاتی در باب نقش اساسی و عوامل اثرگذار در ترویج و همچنین به چالش های پیشرو  بپردازد‌.

واژگان کلیدی: رسانه، مدارس، دانشگاه، شهرداری، ترویج، احیاء

1-    مقدمه

بازی چوگان که در 600 تا 100 پیش از میلاد در ایران بسیار مرسوم بود و به دو شیوه بدون اسب، ویژه کودکان و نوجوانان و با اسب، ویژه جوانان و بزرگسالان متداول بوده است. در دنیا منشاء این ورزش را از ایران می دانند و نشات گرفته از نبوغ ایرانیان می باشد.
این بازی در دوره اسلامي، نیز مورد توجه بوده که اولین بار با اراده هارون الرشيد در دربار خلافت بغداد به آن پرداخته شده و با توجه به ویژگی های ذاتی این بازی؛ چالاکی، چابکی، انعطاف پذیری، شادابی و الاخصوص این بازی مشق رزم نیروهای نظامی بوده همواره در بین آحاد جامعه اعم از بخش حکومتی و بخش مردمی موردتوجه خاص بوده است.
امروزه با آثار به جای مانده از این بازی در دوره های مختلف و بخصوص از دوره صفویه نشان می دهد این ورزش دارای سازکار و سازمان بسیار منظمی در بین ایرانیان برخوردار بوده است. بطوری که قوانین و ابعاد زمین در شیوه نظام یافته و مدرن شده آن، برگرفته از زمین چوگان نقش جهان اصفهان می باشد.
این بازی تاثیر عمیقی در فرهنگ و هویت ایرانیان داشته بطوری که در آثار هنری، ادبی و شون مختلف زندگی مردم حضور داشته است. وجود مضامین گوی و چوگان در بیش از ده هزار بیت در اشعار مختلف شعرای به نامی همچون فردوسی، سعدی، نظامی گنجوی، فردوسی، رودکی، ناصرخسرو، مولانا، عطار، جامی، سنایی، وحشی بافقی، فرخی سیستانی، خاقانی، انوری، اوحدی، خواجوی کرمانی، عراقی، صائب تبریزی، شیخ محمود شبستری، محتشم کاشانی، سیف فرغانی، هاتف اصفهانی، ابوسعید ابوالخیر، عبید زاکانی، فروغی بسطامی، ملک اشعرای بهار، پروین اعتصامی، شهریار و دیگر شعرا نشان دهنده عمق و ریشه این بازی در فرهنگ عام و خاص و زوایای پنهان و آشکار زندگی مردم قرون مختلف در ایران است.
امروزه همه كشورهاي جهان، دسته هاي چوگان باز نيرومند دارند. آرژانتين با هزاران چوگان باز، آن را ورزش ملي و حتي منبع درآمدهاي اقتصادي كرده و اسب هاي گران بهای چوگان به سراسر جهان صادر مي كند. پس از آرژانتين، آمريكا و انگليس سرقهرماني جهاني دارند. هندوستان خود را زيستگاه چوگان مي پندارند، پاكستان چوب خيزران و گوي چوگان به جهانيان مي فروشد، برخي از كشورهايي كه چوگان را از فرهنگ كهن ايراني به ارث برده اند، علي رغم آفتاب سوزنده و گرماي جانكاه، زمين هاي چمن و حتي سالن هاي سرپوشيده كولر دار براي اين بازي ساخته اند]1[.
اما چوگان در كشور ما اگر حامي بزرگي همچون رهبری نداشت، بي ترديد طي سال¬های گذشته از بین می رفت. رهبر معظم انقلاب، پيش از آن كه رهبر سياسي و اجتماعي ايران باشد، ادبي فرهيخته و فرهنگ شناسي جامع الاطراف است. ايشان در سايه اطلاعات گسترده خود از ادبيات فارسي و عربي، عميقاً به اعتبار تاريخي چوگان براي ملت خود آگاهند. به همين جهت طي سال های گذشته، در گفتارهاي حكيمانه خود با جوانان و ورزشكاران، تأكيد كرده اند كه به جاي ورزش¬هاي وارداتي و با اسم هاي غريب فرنگي، بازي باستاني ما مورد توجه مردم و دولت مردان قرار گيرد]1[.

2-    بیان مسئله

در بررسی فرايند توسعه و ترويج  هر پديده ای، توجه به عوامل و علل تشکيل دهندة آن، در دستيابی به نتيجة مورد نياز مؤثر است]2[. ورزش چوگان که ریشه در فرهنگ و هویت ایرانیان دارد و از ورزش های گروهی با ارزش می باشد از این قاعده پیروی می کند.
مقام معظم رهبری (مدّ ظلّه العالي) در کلام¬های متعدد خود، بیش از هر رشته ورزشی به ورزش چوگان پرداخته است. ایشان در سخنرانی های مختلف در سال¬های 1375، 1377، 1376، 1391و 1392 به اصالت ایرانی بودن چوگان و ضرورت احیاء و توسعه آن تاکید فرمودند. در بخشی از بیانات ایشان آمده است:
«دنبال ورزشهايي بگرديد كه بومي ماست و مردم از آنها خبر ندارند، مثلا ورزش چوگان كه يك ورزش ايراني است، الان هم در دنيا معمول است و چوگان بازي مي كنند. ولي ما اصلا بازي چوگان را بلد نيستيم. اصلا نمي دانيم چوگان چيست. بيائيد اينها را احياء و زنده كنيد چون جزء فرهنگ شما و اصلا جزء مليت شماست».
معظم له بارها به مسئولین کشور گوش زده نموده است که از بین رشته های ورزشی، ورزشی که در تاریخ، هویت و فرهنگ ایرانیان ریشه دارد و استعداد آن از گذشته در ایران وجود داشته، انتخاب و روی آن سرمایه گذاری مادی و معنوی کنند. تاکیدات ایشان؛ مختص به مسئولین ورزشی نبوده، بلکه در سال 1392 در جمع شورای عالی فرهنگی، - این شورا ورزشی نیست- با حضور سران سه قوه و رئیس صدا و سیما و سایر مسئولین عالی رتبه کشور و لشکری به ورزش چوگان اشاره نموده و ضمن کلایه مندی از ثبت آن بنام کشوری دیگر، ترویج آن را تاکید داشته اند.
بنابراین این رشته ورزشی علاوه بر ویژگی های ورزشی نظیر؛ چابکی، چالاکی، انعطاف پذیری، انسجام و حرکت تیمی، از ویژگی های غیرورزشی مهمی همچون فرهنگ، هویت و تاریخ برخوردار بوده و بسیار حائزاهمیت است.
توسعه و ترویج آن در ایران بخصوص در استان های دارای پیشینه تاریخی و ابزار زیرساخت مانند زمین، اسب و خوراک اسب که هزینه نگهداری را کاهش می دهد، اقدامی اساسی و دست یافتنی است.

3-    روش شناسی پژوهش

با توجه به رهنمودهای متعدد مقام معظم رهبری در خصوص احیاء ورزش چوگان و ترویج آن و همچنین شناساندن آن به عنوان فرهنگ و هویت ایرانی به نسل جوان و همچنین تهدیداتی که برای ثبت جهانی آن توسط سایر کشورها وجود دارد و همچنین جایگاه این ورزش در سطح جهانی و داشتن پتانسیل گردشگری بسیار بالا و اشتغال زایی و کسب درآمد، پرداختن به ترویج این ورزش ضروری به نظر می رسد.
هدف این تحقیق بیان ضرورت ترویج ارزش های بنیادی چوگان می باشد. انجام این پژوهش مبتنی بر روش تحلیلی - توصیفی است. نوع تحقیق کاربردی می باشد که منتج به الگویی نظامند جهت ارائه راهکارهای مناسب و بیان مسئولیت حوزه های مختلف دست اندرکار توسعه و احیاء ورزش چوگان در بخش حکومتی است. در این پژوهش با استفاده از دیدگاه‌ها و نظرات پژوهشگران و صاحبنظران به ارائه نکاتی در باب شیوه های ترویج و چالش های پیشرو آن می پردازد‌.

4-    مبانی نظری

ورزش¬هاي بومي و محلي، هویت فرهنگي هر كشوري در حوزه¬ي ورزش¬ نیز مي¬باشد و به عنوان بخشي از میراث فرهنگي ما در پهنه¬ي ورزش، از مهمترین اجزاي فرهنگ مردم هر ناحیه به شمار مي آمده است. از طریق بررسي این بازي ها، مي توان ویژگي هاي فرهنگي هر منطقه را مورد شناسایي قرار داد. مثلاً  مشخص شده است كه بازی¬هاي بومي و محلي، با خصایل نیك انساني ارتباط دارد]3[. به عبارت ساده تر، بازي هاي بومي و محلي با فرهنگ و سنت خاص ایراني گره خورده¬اند]4[.
اما در كشور ما اين بازي ها و ورزش¬ها از عدم توجه، فراموش شدگي و توسعه نيافتگي رنج مي برند. در ساير كشورها نيز با وجود تأكيدهاي بسيار، شواهد نسبتاً مشابهي وجود دارد. كشورهاي طرفدار اصلاحات اساسي (راديكال) همانند ليبريا و الجزاير تلاش كردند تا با توسعه و ترويج بازي هاي سنتي و بومي و محلي آنها را به عنوان ورزش¬ها و بازي¬هاي جايگزين كشورهاي استعمارگر غربي در كشورهاي خود به كار گيرند]5 و 6[. امروزه صنعت ورزش به تنهايي بين يك تا دو درصد محصول ناخالص ملي كشورهاي صنعتي را تشكيل مي دهد. درحالي كه ورزش به رقابتي كاملاً حرفه اي تبديل شده است، و عدم رونق ورزش¬ها و بازي¬هاي سنتی، نگراني هاي عميقي را فراهم آورده است]5 و 7[.
روند توسعه و مدیریت چوگان در کلام رهبری به شرح زیر است:
    زنده و احياء سال 1375
    برنامه ريزي، سرمايه گذاري، همت و مديريت سال 1376
    سرمايه گذاري معنوي، نوآوری، حفظ داشته های مان، افزايش كمي و كيفي در سال 1377
    اولويت بندی در ورزش ها در سال 1391
    واقعاً كار كنيم، ترويج كنيم در سال 1392
با نگرش به روند فرمایشات به نظر می رسد به علت عدم تحقق اوامر معظم له در خصوص زنده و احیاء شدن این ورزش مجددا در سال 1392 به بحث ترویج اشاره دارند که این امر بیانگر عدم تحقق فرامین ایشان در جامعه ورزش کشور است.
در بخشی از بیانات ایشان در سال 1377 آمده است « هر چه را داريم دو دستي بچسبيم» و یا در سال 1392 می فرمایند: «واقعاً كار كنيم»، این عبارات به روشنی خط مشی توسعه ورزش چوگان و مدیریت کلان و سیاست گذاری در این حوزه را به مسئولین نشان می دهد.
هرچند بعد از فرمایشات متعدد ایشان در سال¬های 1375، 1376 و 1377؛ که به ارتقاء ساختار چوگان کشور منجر شد و در سال 1381 از کمیته چوگان در فدراسیون سوارکاری به فدراسیون چوگان تبدیل گردید، ولی این ساختار به دلیل ورزشی صرف و توجه به مسابقات و هزینه بالای زیرساخت ها، نتوانسته توسعه آرمانی این ورزش را در پی داشته باشد.
به منظور دستیابی به توسعه و ترویج مناسب الگوی شکل شماره(1) پیشنهاد می گردد

 

http://s7.picofile.com/file/8234610150/model_tarvij_moladoost.bmp

شکل 1- الگوی توسعه و ترویج ورزش چوگان

5-    یافته های

متغيرهای این  مطالعه شامل احیاء و توسعه و ترویج است.
از دیدگاه محققان، برخی از شاخص های زير در عوامل توسعه و ترويج رشته های ورزشی در کشور ايران در هر دو زمينة قهرمانی و همگانی، نقش محوری دارند]2[.
1-    افزايش آگاهی عمومی برای شرکت در برنامه های ورزشی؛
2-    همه گير ساختن نگرش به حضور در برنامه های ورزشی؛
3-    ايجاد اعتماد عمومی؛
4-    ايجاد علاقه و تمايل به سرمايه گذاری بخش دولتی و خصوصی  در احداث اماکن ورزشی و توليد برنامه های ورزشی؛
5-    ايجاد علاقه در تماشاگران برای حضور مستمر در رويدادهای ورزشی و شرکت در برنامه های ورزشی؛
6-    ايجاد اطمينان در مسئولان و دست اندرکاران جامعه به گسترش برنامه های علمی و عملی کردن ورزش در مراکز آموزش عالی و دانشگاه ها و به تبع آن همه گير کردن ورزش در تمامی دانشگاه ها و مراکز آموزش کشور (توسعة کمی و کيفی رشتة تربيت بدنی)؛
7-    افزايش علاقه در مسئولان و دست اندرکاران مطبوعات و رسانه های گروهی کشور از جمله صدا و سيما نسبت به توسعة برنامه های ورزشی و بسط آن در خانواده ها؛
8-    شناسايی و امکان سنجی قابليت¬های گردشگری ورزشی در سراسر کشور و برنامه ريزی برای توليد يا احداث اماکن چند منظوره و تشکيل کمپ¬های اردويی و گردشگری ورزشی.
با پذیرش شاخص های اشاره شده بالا به عنوان عوامل کلیدی در توسعه ورزش چوگان، ضرورت شناخت عوامل اثرگذار و مجری هر بخش نیز بسیار مهم است.
5- 1-    احیاء و توسعه ورزش چوگان

5-1- 1-    توسعه زیرساخت ها
فرایند توسعه با همکاري و تعهد مردم عملی می شود و براي به دست آوردن و حفظ توسعه سه امر؛ سیاست توسعه، ترغیب و توانمندسازی مردم و انعکاس دستاوردهاي حاصله لازم است]8[. توسعه ورزش، از موضوعات مهم در توسعه ملي است]9[.
جهت احیاء و توسعه ورزش چوگان به زیرساخت های لازم اعم از سخت افزاری و نرم افزاری نیاز می باشد. فرهنگ سازی و ترویج آن در بین آحاد مردم نقش اساسی در جذب رسانه ها و به دنبال آن سرمایه گذاری توسط بخش خصوصی را در پی دارد.
بنابراین تا حصول این امر نیاز به توجه بخش دولتی و نهادهای وابسته به دولت می باشد. دولت بایستی زیرساخت های مناسب نظیر اختصاص زمین، ساخت ساختمان های مناسب جهت نگهداری دواب، خرید اسب های مناسب و بخشی از هزینه های آموزش و استعدادیابی را متقبل شود تا این ورزش نوپا در کشور بتواند روی پای خود بایستد.
توجه جدی فدراسیون و وزارت ورزش و جوانان به توسعه این ورزش در استان ها بسیار مهم و اساسی است. بدون توجه به امکانات موجود می باید هیات های استانی تشکیل و راه اندازی شوند. امروزه فقط چهار استان دارای هیات می باشد. در حالی که بسیاری از استان ها نظیر، گلستان، مازندران، گیلان، اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، کرمانشاه، همدان، استان مرکزی، کهکلیویه و بویراحمد، یزد و ... دارای زیر ساخت مناسب برای تولید و پرورش اسب هستند و امروزه در بخش سوارکاری بسیار توسعه یافته اند لیکن در خصوص ایجاد و راه اندازی رشته ورزشی چوگان هیچ فعالیتی ندارند.
5-1- 2-    سرمایه گذاری پیش نیاز توسعه
صنعت ورزش با در دست داشتن عامل محرکی همچون برگزاری مسابقات ورزشی، امکان بهره¬گیری از فرصت¬های تبلیغاتی و رسانه ها را فراهم کرده که خود بستر لازم برای تعامل بین صنعت، تجارت و ورزش را ایجاد کرده است و پلی راهبردی در مسیر توسعۀ ورزش و رونق اقتصادی آن به شمار می رود]10[. برخورداری ورزش از توانمندی¬های منحصر به فرد سبب شده تا سرمایه¬داران و صاحبان صنعت و ثروت بیش از پیش به این بازار سودآور رو آورند]11[. از آنجایی که بخش دولتی باید با واگذاري امکانات ورزشی موجب کارایی بیشتر و بهره وري بیشتر می شود]12[. در طراحی الگوي خصوصی سازي، مالکیت، بهبود و ارتقاي نظام مدیریت، کنترل، هدایت، مهارت و نظارت مستمر بایستی مورد نظر باشد]13[. انتقال سازمانی در فرایند خصوصی سازي باید بر اساس اهداف مشخص شود و از الگوي معینی پیروي کند]14[. ورزش چوگان به دلیل نداشتن زیرساخت های مناسب نیاز شدید به سرمایه گذاری دارد. سرمایه اولیه بدلیل عدم برگشت آن، از سوی بخش خصوصی مورد حمایت واقع نمی شود. لذا در شرایط کنونی نقش دولت در سرمایه گذاری اولیه برای توسعه این ورزش با ترغیب حوزه های فرهنگی شهرداری های کلان شهرها، سازمان های اقتصادی، ارگان های نظامی و ... ضروری به نظر می رسد. البته سرمایه گذاری در ورزش چوگان مزایایی همانند؛ حفظ فرهنگ و هویت ایرانی، ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، جذب گردشگر ورزشی و کسب درآمد، صادرات کالاها و خدمات ورزشی در صورت ایجاد شرکت های تولیدی لوازم ورزش چوگان به صورت یک برند ایرانی بدون در نظر گرفتن بازار داخلی و با هدف بازارهای خارجی، بالابردن سطح تندرستی و سلامت در جامعه، کاهش میزان جرم و جنایت، توجه مردم به امور غیرشهرنشینی و توجه به روستائیان و ایجاد جذابیت برای تولیدات دامی در روستاها از جمله اسب های نژادهای ایرانی و به نژادی آنها را بیان نمود]15[.
5-1- 3-    توسعه چوگان در روستاها و عشایر
اساسی ترین موضوع توسعه چوگان زمین و اسب می باشد. از آن جایی که در روستا ها و مناطق عشایر هر دو مولفه موجود می باشد و عنصر سوم – منابع انسانی(ورزشکار)- نیز در این جوامع حضور دارد و به سوارکاری آشنا هستند و جوانان ورزیده بسیار زیادی وجود دارند، توسعه این ورزش در بین این جوامع آسان تر بوده و از امکانات سخت افزاری و نرم افزاری کمتری نسبت به کلان شهرها می طلبد.
از آنجا که جوانان عشایر و روستایی و شهرهای کوچک می توانند به عنوان ذخایر ارزشمند منابع انسانی لحاظ شوند، پس لازم است، این مناطق از چشم پوشیده نمانده و نسبت به ترویج این بازی در این حوزه ها اقدام جدی صورت گیرد.

5- 2-    ترویج ورزش چوگان
آنچه که می تواند در ترویج ورزش چوگان موثر باشد و در راستای اطلاع رسانی و تبلیغات آن نقش اساسی ایفا نماید، شامل؛ خانواده، مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها، شهرداری ها، نیروهای دواطلب و برگزاری رویدادهای نمادین است.

5-2- 1-    نقش خانواده و مدارس
مؤثرترين نهاد جامعه پذيري در سال هاي اولية زندگي خانواده است كه كودك در آن مشاركت در گروه هاي اجتماعي از جمله گروه هاي ورزشي را مي آموزد. تحقيقات متعددي مشخص كرده اند: كه نهاد خانواده يكي از تأثيرگذارترين عامل هاي جامعه پذيري نقش ورزشي است]16و 17[. در حالي¬كه در دوران كودكي خانواده به عنوان مهمترين عامل جامعه پذيري نقش ورزشي شناخته مي شود، طي دوران نوجواني و بزرگسالي ساير عامل هاي جامعه پذيري همچون گروه همسالان، آموزش و پرورش و رسانه ها نقش تأثيرگذارتري در سوق يافتن افراد به سمت فعاليت هاي ورزشي دارند]16و 18و19[. آموزش ورزش در پايه¬هاى تحصيلى دبستان و حتى بالاتر از اين دوره مى تواند به نحوى اثربخش به دانش آموزان كمك كند تا چگونگى مشاركت در مسابقات و رقابت¬هاى ورزشى را بياموزند. اين فراگيرى آنها را يارى می دهد، تا در ساير برنامه¬ها و فعاليت¬هاى پيشرفته¬ی ورزشى و غيرورزشى در جريان زندگى خود به نحوى مؤثر و كارآمد مشاركت داشته باشند]20[.
ارتباط متقابل خانواده و مدرسه، ارتباط اولیا و مربیان در شکل گیری شخصیت کودکان و همچنین انتخاب رشته های ورزشی موثر خواهد بود. در حوزه ترویج ورزش چوگان با آشنا شدن دانش آموزان با بازی چوگان، انتقال اطلاعات از مدرسه به خانواده نیز صورت می گیرد. باتوجه به جمعیت بالای دانش آموزی در کشور و میزان تاثیر کتب درسی در ترویج فرهنگ و تاریخ می توان آموزش و پرورش را به عنوان یک رکن اساسی در ترویج چوگان موثر دانست.
5-2- 2-     نقش دانشگاه ها
افزایش آگاهی عمومی مردم درباره بازی چوگان و ارزش های فرهنگی و ورزشی آن، بر اساس تحقیقات منتشر نشده محقق، فقط درصد کمی از دانشجویان رشته تربیت بدنی با ورزش چوگان آشنا هستند. جامعه دانشگاهی که شامل؛ اساتید، کارمندان و دانشجویانی می باشد، طیف وسیعی از جامعه را در بر می گیرد که اطلاعات عمومی این قشر به خانواده آنان نیز منتقل می شود.
ورزش چوگان به علت ریشه دار بودن در تاریخ، هویت و فرهنگ ایرانیان می تواند در همه رشته های علوم انسانی، اجتماعی، و بخصوص به منظور تولید نیازهای نرم افزاری و سخت افزاری آن توسط علوم فنی و مهندسی برای اقشار مختلف جامعه دانشگاهی جذابیت کامل داشته باشد. و این جذابیت می تواند انگیزه لازم را برای ترغیب آنان به شناخت ارزش های این رشته ورزشی کمک نماید. دانشجویان تربیت بدنی بخش مهمی از این جامعه را تشکیل می¬دهند و توجه به افزایش آگاهی آنان نسبت به این ورزش، می¬تواند بسیار سازنده بوده و نتایج مثبتی در پی داشته باشد.
علاوه بر دانشجویان تربیت بدنی، اعضای هیئت علمی و کارکنان این بخش نیز بخش مهمی از جامعه دانشگاهی را تشکیل می¬دهند، که به دلیل داشتن دانش فنی لازم در این خصوص، اثربخشی لازم را در آموزش دانشجویان و هدایت آنان به پژوهش در زمینه های مختلف ورزش چوگان را دارند.
5-2- 3-    نقش رسانه ها
رسانه ها در ميان طيف وسيعي از افراد جامعه نفوذ دارد. برنامة رسانه ها براي اشاعه و نهادينه سازي يك امر فرهنگي نياز به توجه مستمر، مستقيم و غيرمستقيم مخاطبان دارد. اين بدين معناست كه در نهادينه ساختن يك امر فرهنگي مانند ورزش كردن بايد از برنامه هاي مختلف مانند اطلاع رساني، آموزش خانواده ها و ...  به طورمستقيم و از سريال ها و برنامه¬هاي تفريحي و مسابقات به طور غيرمستقيم و مطالب متنوع در مطبوعات و اينترنت، استفاده شود]21[.
رسانه هاي جمعي به علت سود اقتصادي ترجيح مي دهند به ترويج و نشر ورزش قهرماني بپردازند]21[. معمولا به علت جاذبه هاي ورزش قهرماني و درآمد بيشتر، رسانه ها توجه بيشتري به اين بخش دارند. ورود تلويزيون به عنوان يك رسانه در ورزش با ورزش قهرما ني آغاز گرديد. به هرحال، رسانه ها مي توانند با هدايت سازمان هاي دولتي و عمومي در خدمت گسترش ورزش قرار گيرند]22[. رسانه های گروهی به عنوان پل ارتباطی جامعه ايفای نقش می کنند. توسعه و ترويج رشته های ورزشی در سراسر کشور، نيازمند همکاری همه جانبة رسانه های گروهی شامل راديو، تلويزيون، مطبوعات و آگهی¬های تبليغاتی است]2[. امروز پوشش رسانه ایی چوگان همانند بسیاری از رشته های ورزشی از وضعیت مطلوب برخوردار نبوده و فقط به گزارشات مسابقات آن هم در حد تیتر خبری بسنده می شود.
5-2- 4-    نقش شهرداری ها
شهرداري به عنوان سازماني محلي غيردولتي و عمومي و نهادهاي مدني تلقي شده و وظايف گوناگون و بسياري را عهده¬دار مي¬باشد. يكي از وظايف شهرداري¬ها برنامه¬ريزي براي گذران اوقات فراغت شهروندان در ارتباط با خواسته¬ها و نيازهاي آنها مي¬باشد. البته بايد به اين نكته توجه شود كه اوقات فراغت زماني از بيداري انسان است كه شخص در آن از هر گونه تعهد شغلي و موظف عاري بوده و مي¬تواند آزادانه به ميل و دلخواه خود بگذراند]23[. در سال 1385 تحول و رويكرد مثبتي در امر برنامه¬ريزي توسعه ورزش از طرف شهرداري تهران به اجرا درآمد. اختصاص يك بخش مشخص بعنوان سازمان ورزش شهرداري براي برنامه¬ريزي و سياست¬گذاري در جهت افزايش تعداد و حجم فضاهاي ورزشي پايتخت صورت گرفت]23[.
شهرداری ها با امکاناتی که در دست دارند، می توانند در زیرساخت ها، حامی مالی تیم های ورزشی و بخصوص در فرهنگ سازی و ترویج ورزش ها به علت ارتباط نزدیکی که در سرای محله ها با افراد جامعه و خانواده ها دارند کمک بسیار مهمی در ترویج ورزش چوگان و آشنا نمودن ارزش های فرهنگی چوگان و سوارکاری در توسعه و ترویج چوگان داشته باشند.
5-2- 5-    نقش نیروهای داوطلب
توجه به ساختار مدیریتی کنونی و اتخاذ تدابیر مناسب برای حضور همه اقشار جامعه و مشارکت سازمان های دولتی برای ایجاد زیرساخت و فراهم نمودن بستری مناسب برای حضور سرمایه¬گذاران بخش خصوصی و همچنین مشارکت سازمان-های مردم نهاد و گروه های داوطلب برای توسعه این رشته ورزشی بسیار ضروری است]24[.
نهضت داوطلبی و خدمت رسانی به جامعه از پدیده¬هاي دنیاي معاصر است که ریشه در سنت¬هاي اجتماعی مردم سراسر جهان دارد. فعالیت¬هاي داوطلبانه فوایدي دو سویه دارد که هم جامعه و هم داوطلب از آن بهره¬مند می¬شوند. داوطلبان براي انجام اهداف مشترك در کنار یکدیگر به فعالیت می¬پردازند و به نحوي باعث افزایش سرمایه اجتماعی در جامعه می گردند، بنابراین، جامعه را به محیطی بهتر براي زندگی همگان تبدیل می¬کنند]25[. نیروهای داوطلب یکی از ارکان اصلی خدمات رسان در سازمان های ورزشی به شمار می آیند و نقش عمده ای در موفقیت بسیاری از مسابقات و رویدادهای ورزشی ایفا می کنند]26[. بنابراین نیاز روزافزون به مشارکت داوطلبان براي کمک به توسعه ورزش وجود دارد. در تحلیل منابع انسانی، توجه مسؤولان و برنامه¬ریزان ورزشی به داوطلبان به منظور توسعه و تعمیم ورزش و اجراي برنامه هاي ورزشی، روز به روز در حال افزایش است]25[. این نیروها، کمک های بسیار مهمی به توسعه و پیشرفت ورزش می کنند. چگونگی انتخاب، داشت و نگهداشت و حفظ نیروهای داوطلب بسیار مهم است]27[. در ورزش چوگان، سیاست روشنی برای فراخوانی از همه نیروهای وجود ندارد. همانطور که قبلا ذکر شده هیات های ورزشی نیز به عنوان بخشی از نیروهای داوطلب می توانند نقش ارزنده ایی در ترویج و توسعه چوگان داشته باشند.
5-2- 6-    نقش برگزاری رویدادهای نمادین
محققان پيشنهاد مي كنند كه در قالب يك مسابقة ملي، همايش ملي يا طرح پژوهش ملي، كلية ورزش هاي بومي و محلي و شيوة اجراي آنها به فراخواني گذاشته و شناسايي شوند و به منظور اجراي برنامه هاي آتي مدون گردند]5[.
تجربه برگزاری مسابقات جام ولایت در سال 1393 و برگزاری برنامه های فرهنگی نظیر نشست تخصصی چوگان، شب شعر چوگان و ... در اصفهان و همچنین برگزاری مسابقات نمادین با شیوه های سنتی در 11 و 12 فروردین ماه 1394 در برنامه های نوروزی در شهر قزوین اقدامات بسیار ارزنده ایی در خصوص ترویج چوگان در این شهرهای تاریخی بود. این رویدادها اثر بسیار خوبی برجای گذاشتد. افراد علاقمند بسیار زیادی برای تماشای این رویدادها حضور یافتند. بخصوص در شهر قزوین حضور تماشاگران به حدی بود که موجب تعجب مسئولین فدراسیون چوگان گردید. چنانچه این برنامه در سایر استان ها اجرا شود می تواند تاثیر عمیقی بر خانواده ها داشته باشد.
علاوه بر آن؛ برگزاری مسابقات سنتی با حضور چوگان بازان جهانی در میدان نقش جهان و اجرای بین المللی آن نیز بسیار رویداد جهانی مهمی خواهد بود.. که پیش بینی می شود باعث جذب گردشگران خارجی را در پی داشته باشد.
 
5- 3-    چالش های ترویج
مهمترین چالش هایی که چوگان در خصوص ترویج با آن مواجه می باشد عبارتنداز:
5-3- 1-    چالش های فرهنگی – اجتماعی ترویج
5-3-1- 1-    کمبود تشکل های فرهنگی- اجتماعی چوگان
5-3-1- 2-    نگرش آحاد جامعه به ورزش های سوارکاری و چوگان
5-3- 2-    چالش های آموزشی ساختاری ترویج
5-3-2- 1-    عدم تناسب ساختار آموزشی کشور با موضوع چوگان
5-3-2- 2-    عدم اولویت بندی چوگان در برنامه های توسعه ورزش
5-3-2- 3-    عدم وجود هیات های استانی ورزش چوگان
5-3-2- 4-    عدم وجود انجمن های بازی چوگان
5-3- 3-    چالش های اقتصادی ترویج
5-3-3- 1-    هزینه بر بودن ورزش چوگان
5-3-3- 2-    در دسترس نبودن چوگان برای عامه مردم
5-3-3- 3-    عدم پیش بینی هزینه¬های ترویج و توسعه چوگان در ردیف اعتباری سازمان ها، نهادها و ارگان¬های دولتی و نیمه دولتی
بنابراین با قبول نقش عناصر کلیدی اشاره شده باید چالش های پیشرو را مرتفع نمود و نسبت به ترویج ارزش¬های تاریخی، فرهنگی چوگان گام برداشت.

6-    نتیجه گیری و پیشنهادی

ورزش چوگان از ابعاد فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي داراي اهميت بسيار بالايي است. چوگان همانند سایر رشته های ورزشی توانمندی های بالقوه ایی دارد که شناخت و توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان کلان کشور در این عرصه می تواند در جهت توسعه و احیاء این رشته ورزشی کمک شایانی بنماید. کوشش در راستای توسعه و فراگیری ورزش چوگان از طریق فراهم آوردن زمینه‌های مناسب برای افزایش انگیزه در اقشار مختلف و ارتقاء سطح آن بسیار مهم است.
عدم وجود هیات های ورزشی در استان ها، عدم جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی، عدم حضور صنایع سنگین دولتی و خصوصی و بانک ها، عدم توجه شهرداری های به این ورزش بخصوص مراکز فرهنگی کشور موجب شده است که این ورزش در کشور مهجور بماند.
ضرورت ترویج بازی چوگان را به‌خوبی می توان درفرایند احیاء و توسعه¬ی آن دید که با به کارگیری شیوه های مختلف اطلاع رسانی و توجه به توسعه علوم مختلف، می توان به معرفی آن به جامعه سود برد و در مدتی کوتاه افراد زیادی، با این رشته آشنا نمود. آنچه ‌در جامعه امروز ما، نیاز است برنامه¬ریزی دقیق و گنجاندن اجباری دروس و مطالب درسی برای گروه¬های دانشجوی رشته تربیت بدنی در مقاطع مختلف می باشد.
علاوه بر آن در سطوح پایه گنجاندن موضوعات فرهنگی ورزشی در کتب درسی مدارس حائزاهمیت بوده و در این میان آموزش و پرورش مهمترین و کلیدی ترین نقش را بر عهده دارد. از نقش مهم پژوهش‌های دانشگاهی نیز نباید غافل شد و باید زمینه‌های لازم برای رشد و گسترش این تفکرات را در دانشگاه‌ها پی‌ریزی نمود.
توجه جدی به نیروهای دواطلب و جذب حامیان مالی در همه حوزه های توسعه و ترویج چوگان امری بسیار جدی و ضروری است. ایجاد سازوکار مناسب هم از طریق راه اندازی و تشکیل هیات های استانی، و همچنین جذب مشارکت های انجمن های مختلف فرهنگی، تاریخی، ادبی و غیره موجود در کشور جهت ترویج چوگان در محافل مختلف می تواند گام موثری برای شناساندن ارزش های فرهنگی چوگان به آحاد جامعه باشد.

7-    منابع
1-    آذرنوش، آذرتاش. (1377). چوگان، باستاني ترين و پرشورترين ورزش ايراني، روزنامه همشهري.
2-    قيامی راد، امير. محرم زاده، مهرداد. (1388). بررسی راهکارهای بازاريابی برای ترويج و توسعة رشته های ورزشی در ايران، حركت، شمارة 39، صص 192- 175.
3-     غفوری، فرزاد. (1393). الگوي توسعه ي گردشگري بر مبناي توسعه ي بازي¬هاي بومي و محلي در کشور، نشریه علمی پزوهشی مطالعات مدیریت ورزشی، سال ششم، شماره 24، صص 174- 153.
4-     فراهاني، ابوالفضل، شهركي منصوره. (1385). بررسي بازی هاي بومي و محلي سیستان و بلوچستان. تاریخ نامة ورزش ایران(1)، تهران:كمیتة ملي المپیك، چاپ اول، صص 178- 136.
5-    غفوي، فرزاد. ططري حسن گاويار، احسان. لطيفي، حجت اله. (1393). شيوه هاي احيا، ترويج و ارتقاي ورزش ها و بازي هاي بومي و محلي در كشور، مديريت ورزشي، دورة 6، شمارة3، صص 509- 493.
6-    Youcef , Fates,. (1994). “Sport ET Tiers-Monde”. Paris: PUF, pp. 940- 941.
7-     منصوريان، محمدرضا. (1384). ورزش هاي سنتي و فرهنگ مردم، روزنامة همشهري.
8-    باتملی، ترور. (2003). موسسات کشاورز - محور براي توسعه کشاورزي فعالیت تعاونی ها در امور اعتبار، عرضه و بازاریابی. ترجمه علی کمالی]...ودیگران[، تهران، انتشارات روستا و توسعه، شماره 4.
9-     قاسمي، حميد. مظفري، سيداميراحمد. اميرتاش، علي محمد. (1386). توسعه ورزش از طريق تلويزيون در ايران، پژوهش در علوم ورزشي، شماره 17، صص 131-148.
10-    عسگریان، فریبا. جعفری، افشار. (13836). بررسی میزان مبادلات بین المللی کالاهای ورزشی ایران در سال های 1377 و 1380، فصلنامه المپیک، سال پانزدهم، شماره 4، شماره پیاپی40، صص 103-97.
11-    رحمتی، محمد مهدی. (1386). تأملی جامعه شناسانه بر تجاری شدن ورزش، نشریه حرکت، شماره 32، صص 186-161.
12-    خوش خبر، امیر. (1377). بررسی و تحلیل آثار خصوصی سازي در سازمان تربیت بدنی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و فنون مازندران.
13-    حیدري، غلامرضا. (1377). طراحی مدل خصوصی سازي در ایران: صنعت برق ایران، دانشگاه تربیت مدرس.
14-    احمدوند، محمدرحیم.(1374). تحلیلی پیرامون خصوصی سازي و روند آن طی برنامه پنج ساله اول اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی ایران ، ج 1، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
15-    مولادوست، کیومرث. (392). تبیین راهکارهای عملی توسعه ورزش چوگان، اولین همایش ملی کاربرد مدیریت ورزشی، دانشگاه پیام نور گرمسار.
16-    رحمتي، محمدمهدي. كبيري، سعيد.(1392). تحليل جنسيتي عامل هاي اجتماعي مؤثر بر مشاركت ورزشي (مطالعة موردي: ورزشكاران شهر رشت)، نشريه مطالعات فرهنگي در ورزش، شماره 2، صص 15-1.
17-    Coakley, J (1993), Sport and socialization, Exercise and Sport Science Reviews, 21, 169-200.
18-    Taylor, W.C., Sallis, J.F., Dowda, M., Freedson, P.S., Eason, K., & Pate, R.R (2002), Activity patterns and correlates among youth: Differences by weight status, Pediatric Exercise Science 14, 418-431.
19-    Walters, S., Barr-Anderson, D., Wall, M., & Dianne N.S (2009), Does participation on organized sport predict future physical activity for adolescents from divers economic background? Journal of Adolescent Health 44, 268-278.
20-    تجارى، فرشاد.  حاتمى، حجت.(1386). تربیت بدنی و آموزش ورزش در مدارس ابتدایی، رشد آموزش تربیت بدنی، شماره 25، صص 31-26.
21-    سيدعامري، ميرحسن. جامعي، فاطمه.(1392). تبيين عوامل مؤثر در گرايش مردم به ورزش هاي همگاني و قهرماني با تاكيد بر نقش رسانه هاي جمعي از ديدگاه كارشناسان تربيت بدني استان كردستان، پژوهش هاي كاربردي در مديريت ورزشي، سال سوم، شمارة 1، پیاپی 9، صص 72-61.
22-    پوركياني، محمد. (1378). بررسي وضعيت موجود فضاهاي ورزشي، دانشگاه هاي سراسر كشور و ميزان بهره گيري از آنها، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران.
23-    رهنمايي، محمدتقي. آقايي، ليلا.(1388). نقش شهرداري¬ها در توسعه فضاهاي ورزشي براي گذران اوقات فراغت شهروندان (مورد مطالعه منطقه 6 شهرداري تهران)، نشريه علمي  پژوهشي جغرافيا، دوره جديد، سال هفتم، شماره 22، صص 46- 25.
24-    مولادوست، کیومرث. (1393). تبیین دلایل توسعه نیافتگی ورزش چوگان در ایران، سومین همایش ملی دانشجویی علوم ورزشی، دانشگاه شهید بهشتی.
25-    اندام، رضا. همتی نژاد، مهرعلی. حمیدی، مهرزاد. رمضانی نژاد، رحیم. کاظم نژاد، انوشیروان. (1388). بررسی انگیزه های داوطلبی در ورزش، المپیک، سال هفدهم، شماره3 ، پیاپی47، صص 105-116.
26-    اندام، رضا. حمیدي، مهرزاد. تسلیمی، زهرا. (1391). مدیریت داوطلبان در ورزش: مطالعه موردي سازمان ورزش شهرداري تهران، پژوهشهاي مدیریت ورزشی و علوم حرکتی، سال دوم، شمارة 3، صص 103- 93.
27-    حسینی، سیدامیر.(1392). بازاریابی در ورزش بانوان و چالش ها، ht tp: /pnu-club.com