اسپریس

پیروپلاسموز اسب

سعیده رزبان^1* ، کیومرث مولادوست²، حمیدرضا علیپورخیرخواه³

1-      *اداره کل دامپزشکی استان کرمان، دانش آموخته دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران

2-      کارشناس علوم دامی - دانشگاه آزاد سالامی واحد رشت

3-      دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشکده دامپزشکی، دانش آموخته دکتری حرفه ای دامپزشکی، تبریز، ایران

 چکیده:

پیروپلاسموز تنها بیماری تک یاخته ای داخل اریتروسیتی اسب است که بوسیله کنه ها به اسب انتقال می یابد. دو تک یاخته عامل این بیماری Babesia caballi و Teileria equi می باشند. بیماری در اسب، الاغ، قاطر و گورخر اتفاق می افتد و علائم آن به شکل فوق حاد، حاد، تحت حاد و مزمن و با نشانی های تب، کم خونی همولیتیک، زردی، خونریزی پتشی روی مخاطات و همگلوبینوری بروز کند. بیماری گسترش جهانی داشته و در بیشتر مناطق تروپیکال و ساب تروپیکال از جمله منطقه خاورمیانه اندمیک می باشد. بیشترین ریسک ورود و انتقال بیماری در تجارت و مسابقات ورزشی بین المللی اسب است که حیوانات عفونی و غیرعفونی در تماس نزدیک با یکدیگر قرار می گیرند. به جهت اهمیت ویژه این بیماری در نقل و انتقال اسبها بین کشورهای مختلف و همچنین خسارتهای اقتصادی ناشی از این بیماری، برنامه های کنترلی بیماری بایستی مدنظر قرار گیرد. در این مقاله سعی شده است به روش کتابخانه ایی و با بررسی منابع، اطلاعات جامعی در خصوص این بیماری گردآوری و ارائه شود. البته نظر  به اینکه تاکنون مطالعه جامعی در خصوص این بیماری در کشور انجام نشده است، انجام مطالعات بیشتر، مانیتورینگ و سرومانیتورینگ بیماری ضروری به نظر می رسد.

کلمات کلیدی: پیروپلاسموز، اسب، بابزیا، تیلریا

((این مقاله در نخستین همایش علمی و جشنواره ملی نژادهای اصیل اسب های ایران بصورت پوستر پذیرفته شده و همچنین در ماهنامه دامپزشكي و بهداشت ماهنامه تحليلي، خبري و آموزشي شماره 45-46، فروردين و ارديبهشت 1392 ص 8 چاپ شده است))

پیروپلاسموز[1] اسب یک بیماری تک یاخته ای و tick-born است. تشخیص پیروپلاسموز می تواند سخت باشد چون که علائم متفاوت و غیر اختصاصی در اسب ایجاد می کند.

پیرو پلاسموز اسب سانان به وسیله آلودگي با تک یاخته Babesia  caballi یا Teileria  equi (که قبلا به آن Babesia equi می گفتند) ایجاد می شود. هر دو ارگانیزم متعلق به شاخه[2]  Apicomplexa و راسته[3]  Piroplasmidae هستند. هر دو انگل به طور همزمان می توانند یک حیوان را آلوده کنند.(تصاویر شماره 1و2) سایر تک یاخته ها مثل Babesia  bovis بندرت در اسب گزارش شده اند.

پیروپلاسموز اسب سانان اسب، قاطر، الاغ و گورخر را درگیر می کند. گورخر یک منبع مهم عفونت در آفریقا به شمار می رود.

راههای انتقال:

انتقال T.equi و B.caballi از طریق کنه ها است که وقتی تک یاخته های موجود در خون حیوان آلوده را بلع می کنند آلوده می شوند. در حدود 14 گونه انگل از جنس های Dermacentor، Hyalomma، و Rhipicephalus می توانند ناقل این انگل باشند (5). ورود اسبهای حامل به مناطقی که کنه های ناقل بیماری وجود دارند می تواند سبب گسترش بیماری شود (7).

انتقال پیروپلاسموز می تواند مستقیماً بین حیوانات به وسیله سرنگ و سرسوزن آلوده و یا انتقال خون اتفاق بیفتد (5).

تصویر1: Babesia cabali؛گسترش خونی رنگ آمیزی شده (1).   تصویر2: Teileria  equi؛گسترش خونی رنگ آمیزی شده (1).

اهمیت بیماری:

میزان مرگ و میر در طغیان های بابزیوز[4] اسب بالا است اما خسارت های بزرگ در این گونه ناشی از تداخل آن با مسابقات و رقابت های اسب است. فرم دیگر خسارت مرگ ومیر کره هایی است که در رحم آلوده شده اند (2). پیروپلاسموز یک موضوع اساسی در نقل و انتقال اسب ها است.

هرچند B.caballi و T.equi احتمالا در گذشته در تعدادی عفونت های انسانی شرکت داشته اند به نظر نمی رسد این دو ارگانیزم زئونوزهای مهمی باشند.

 گسترش جغرافیایی:

تک یاخته های عامل پیروپلاسموز در بسیار مناطق تورپیکال و ساب تروپیکال اندمیک هستند که شامل مناطقی از آفریقا، خاورمیانه، آسیا، آمریکای مرکزی و جنوبی، دریای کارائیب و اروپا می شود. آلودگی به میزان کمتر در مناطق معتدل نیز ممکن است یافت شود. به نظر می رسد توزیع و پراکندگی T.equi وسیع تر از B.caballi باشد. استرالیا، نیوزیلند، کانادا، ژاپن و چند کشور دیگر عاری از این بیماری هستند. با توجه به اینکه امکان نتایج منفی کاذب در تست های تشخیصی تثبیت کمپلمان[5] وجود دارد، احتمال وجود حامل های بدون نشانی در کشورهای عاری از بیماری هست (5).

این بیماری در لیست B بیماریهای OIE[6]  قرار دارد. براساس گزارشات OIE پیروپلاسموز در سالهای 1997 و 1998 در ایران گزارش شده است. همچنین این بیماری بین سالهای 1996 تا 2004 در آسیا از هنگ کنگ، عراق، اسرائیل، امارات، پاکستان، بحرین، عربستان صعودی، مغولستان و اردن نیز گزارش شده است (7).

این بیماری در سال 2001 از یک مادیان 3 ساله از استان کرمان با علائم تب، افسردگی، بی اشتهایی، ضعف، عدم تعادل، ریزش اشک و ریزش موکوئیدی بینی، زردی و هموگلوبینوری[7] گزارش شده است. تک یاخته مشاهده شده در گسترش خونی این اسب بیمار B.equi بوده و درمان آن با موفقیت انجام شد (3).

همچنین بیماری در سال 2000 از یک کره اسب 3 ساله تروبرد در مشهد گزارش شده است. در گسترش تهیه شده از خون این اسب آلودگی توام با B.caballi و B.equi مشاهده شد. علائم مشاهده شده در این مورد شامل تب، عملکرد ضعیف و بی قراری، یک دوره اسهال، پرخونی مخاطات و خونریزی پتشی[8] در ملتحمه بود. این اسب به تازگی از ترکمن به مشهد آورده شده بود و درمان آن با موفقیت انجام شد (4).

فصل شیوع:

تغییرات فصلی در شیوع بابزیوز درمانگاهی وجود دارد. بیشترین بروز بیماری بعد از پیک جمعیتی کنه ها اتفاق می افتد. از فاکتورهای اقلیمی و آب و هوایی، دمای هوا مهمترین فاکتور است که به دلیل تاثیر آن بر فعالیت کنه ها است. بیشترین خسارت ها در فاصله بین فصل ها اتفاق می افتد، جایی که جمعیت کنه ها بسته به شرایط محیطی متغیر است. در فصل ها، وقتی که جمعیت کنه ها کاهش می یابد عفونت ممکن است از بین رفته و ایمنی هم از بین برود، سپس در فصل مناسب عفونت به سرعت در بین جمعیت حساس شده گسترش می یابد. وضعیت مشابهی می تواند به صورت مصنوعی با برنامه های ناقص کنترل کنه ها اتفاق بیفتد. در این صورت جمعیت کنه ها کاهش یافته در نتیجه تحت کنترل در آوردن آن سخت می شود(2).

نشانیهای بالینی:

دوره کمون بیماری در عفونت با T.equi بین 12 تا 19 روز و در عفونت با B.caballi بین 10 تا 30 روز است و علائم ناشی از T.equi شدیدتر است. علائم بیماری متفاوت و غیراختصاصی اند. در موارد نادر فوق حاد ممکن است حیوان مرده یا در حال مرگ پیدا شود. غالباً پیروپلاسموز به صورت عفونت حاد بروز می کند که همراه با تب، بی اشتهایی، بی قراری، تنفس سخت و سریع، پرخونی مخاطات، مدفوع کوچک و خشک است، اما اسهال نیز گزارش شده است. آنمی، ترومبوسیتوپنی، زردی، هموگلوبینوری، خونریزی پتشی در ملتحمه، شکم متورم، ضعف در اندام های حرکتی خلفی و عدم تعادل هم ممکن است دیده شود. در موارد تحت حاد علائم مشابه با شدت کمتر بروز می کند. تب ممکن است متناوب باشد، علائم کولیک و ادم ملایم انتهای پایینی اندام های حرکتی را هم ممکن است داشته باشد. مخاطات در موارد تحت حاد ممکن است صورتی، صورتی کمرنگ و یا زرد باشد و خونریزی پتشی داشته باشد. در موارد مزمن علائم رایج شامل بی اشتهایی، عدم تحمل ورزش، کاهش وزن، تب گذرا و بزرگ شدن طحال (که حتي ممكن است در ملامسه رکتال قابل لمس باشد) می باشد. بعضی مادیان های عفونی، از جمله مادیان های حامل، ممکن است سقط کنند و یا T.equi را به کره خود انتقال دهند. کره اسب هایی که در رحم آلوده می شوند ممکن است در زمان تولد ضعیف باشند و به سرعت آنمی و زردی شدید در آنها بروز کند. در سایر موارد این کره ها می توانند حامل بدون نشانی و سالم باشند (5).

در عفونت آزمایشگاهی که توسط T.equi ایجاد شده باشد، بیماری خفیف است. درصد بالایی از اریتروسیت ها به وسیله تک یاخته آلوده شده و اسب ها آنمیک هستند اما علائم بالینی کم خونی وجود ندارد (2).

انتقال داخل رحمي انگل در تک یاخته B.caballi وجود دارد و آلودگی به نسل بعد منتقل می شود اما انتقال داخل رحمي در T.equi شناخته نشده است.

بعد از بهبود، اسب ها می توانند تا مدت ها حامل باقی بمانند. حیوانات عفونت یافته با B.caballi می توانند تا 4 سال حامل باقی بمانند و حیوانات عفونت یافته با T.equi به طور دائم، عفونی باقی می مانند. پارازیتمی[9] (حضور انگل در خون) غالباً در حیوانات حامل وجود ندارد اما می تواند متعاقب ضعف سیستم ایمنی و تمرین شدید اتفاق بیفتد. کره هایی که در رحم با T.equi آلوده می شوند نیز می توانند به حامل بدون نشانی تبدیل شوند.

تشخیص:

پیروپلاسموز را می توان با تهیه اسمیر از خون و رنگ آمیزی گیمسا[10] تشخیص داد. چون که تشخیص این تک یاخته ها در خون حیوانات حامل مشکل است می توان از تست های سرمی شامل تست تثبیت کمپلمان، فلورسنت آنتی بادی غیرمستقیم[11] و الایزا[12] استفاده کرد. به دليل احتمال وجود پاسخ های منفی کاذب در تست تثبیت کمپلمان برای وارد کردن اسب ها آزمایشات IFA و الایزای رقابتی جایگزین شده اند.

کنترل:

از بین بردن احتمال تماس با کنه ها و پیشگیری از انتقال خون یک حیوان به حیوان دیگر ضروری است. در مناطق اندمیک استفاده از مواد کنه کش و معاینه حیوانات و جدا کردن کنه ها (انتقال انگل تک یاخته فورا اتفاق نمی افتد) به پیشگیری بیماری کمک می کند. (5)

یافتن کنه ها روی بدن اسب ها و در محیط، کار سختی است و کنترل کنه ها یک چالش می باشد. بهترین رهیافت استفاده از یک مدیریت تلفیقی و ترکیب چند استراتژی بر اساس مراحل مختلف زندگی کنه ها، میزبان های مختلف و مناظر مختلف است. استفاده از مواد دافع کنه ها و حشرات، موارد کنه کش خارجی و همچنین سیستمیک، مقاومت میزبان به مواد شیمیایی را کاهش داده و احتمال مقاومت میزبان به مواد شیمیایی را کاهش داده و انتخاب های دیگری به منظور کنترل طولانی مدت  کنه ها فراهم می کند (6).

با توجه به اهمیت این بیماری در نقل و انتقال اسب ها و همچنین تاثیر آن بر عملکرد اسب ها و نیز خسارت های اقتصادی این بیماری، انجام مطالعات بیشتر، مانیتورینگ و سرومانیتورینگ بیماری در جمعیت اسب های کشور و به ویژه جمعیت اسب های متمرکز برای روشن شدن وضعیت بیماری در کشور ضروری به نظر می رسد.

منابع:

1.Kaufmann, J; 1996; Parasitic Infections of Domestic Animals: A Diagnostic Manual; Birkhauser Verlag; Switzerland; 228-229

2. Radostits, O. M; Clive,C. G; Hinchcliff, K. W; Constable, P; 2007. Veterinary Medicine: A textbook of The diseases of cattle, horses, sheep, pigs, and goats; 10^th Ed; Vol (2) Saunders ELSEVIER, p.1487-1489.

3. Sakha. M. 2007, Successful trearment of Babesiosis in a horse. J. Vet. Res. 62,4 : 155-157, 2007.

4. Seifi, H. A; Mohri, M; Sardari, K; 2000, A mixed infection of Babesia cabbali and Babesia equi in a racing colt: a report from iran, journal of equine veterinary medicine, volume (20), no (12), year 2000-1, p. 856-860.

5.The Center for Food Security and Public Health - Iowa State University http://www.cfsph.iastate.edu

6.United States Department of Agriculture. Animal and Plant Health Inspection Service

 http://www.aphis.usda.gov

7.World Organization for Animal Health (OIE)  http//:www.oie.int

Abstract:

Piriplasmosis is the only intraerythrocytic protozoan disease in horse which is tick-born. Piroplasmosis caused by tow parasites, Babesia caballi and Teileria equi. The disease affects horses, donkeys, mules and zebras. Clinical signs can be peracute, acute, subacute and chronic and major symptoms are fever, hemolytic anemia, icterus, petechial haemorrhage on mucous membranes and haemoglobinuria. Disease has worldwide distribution and is endemic in most tropical and subtropical regions include Middle East. The most risk of entrance of disease is in horse trades and international horse competitions, where infected and non-infected animals are in close contact. Because of its special importance in international movements of horse and its economical losses, control measures should be considered. In this paper we try to collect and present comprehensive information about this disease by means of library method and reivewing available resources. Because no comprehensive survey has conducted about this disease in Iran, it seems essential to do more surveys and also do monitoring and seromonitoring of this disease.

Key Words: Piroplasmose  , Horse,Babesia ,Teileria