اسپریس

در نبود شير ايراني و ببر مازندران، بزرگ‌ترين گربه‌ساني است كه غرش آن در عرصه طبيعت ايران هنوز شنيده مي‌شود. صحبت درباره پلنگ ايراني است، گربه‌اي با بيشترين پراكنش در ميان گربه‌هاي وحشي دنيا كه قدرت و توانايي گربه‌هاي بزرگ را با وقار و سازگاري بالاي گربه‌هاي كوچك در هم آميخته است.
داستان‌هاي بسياري از توانايي پلنگ براي پنهان شدن وجود دارد كه خود را در كمترين پوشش‌ها مخفي مي‌كنند. محيط باني در پارك ملي گلستان از اين مي‌گويد كه فقط براي چند ثانيه از پلنگي كه مقابلش بوده چشم برداشته ‌است و لحظه‌اي بعد ديگر قادر به يافتنش نبوده ‌است. همچنين تطابق پذيري و مخفي‌كاري است كه موجب شده پلنگ‌ها در هر زيستگاهي كه ديگر گونه‌هاي گربه‌ها نمي‌توانند زندگي‌كنند، يافت شوند. وجود فقط اندكي پوشش و طعمه در دسترس كافي‌است تا پلنگ‌ها حتي نزديك به انسان‌ها زندگي كنند.
پلنگ‌ها به علت سازگاري بالا، شكارچيان مشهوري هستند. غذا براي آن‌ها هر چيزي است كه بتوانند بگيرند. در حقيقت تنوع وسيعي از طعمه‌ها را با توجه
به ‌اندازه و نوع استفاده مي‌كنند. با وجود اين رژيم‌غذايي گسترده، پلنگ‌ها در شكار موفقيت چنداني ندارند و فقط حدود 16 درصد از تلاش‌هاي آن‌ها براي شكار با موفقيت همراه است.
زماني‌كه محدوده زندگي انسان‌ها وارد عرصه‌هاي طبيعي مي‌شود، گاه خبرهايي از دستبردهاي پلنگ به حيوانات اهلي مانند سگ، گربه، گاو و گوسفند به گوش مي‌رسد.
در ايران به علت انقراض شير ايراني و ببر مازندران، در حال حاضر به نظر مي‌آيد خرس و گرگ يگانه رقباي پلنگ به شمار مي‌آيند. به‌گونه‌اي كه گزارشي از مشاهده پلنگي كه طعمه‌اش را به علت حمله دسته گرگي رها كرده بود، وجود دارد و در مطالعه انجام شده در منطقه مياندشت ساعات فعاليت گرگ و پلنگ متفاوت بوده است.
لازمه به‌ دست آوردن غذا، استراتژي‌هاي مختلف پنهان شدن و سپري كردن مسافت‌هاي طولاني است. در مطالعه‌اي كه روي پلنگي در منطقه بافق يزد با استفاده از گردنبندهاي راديويي انجام شد، در 6 ماه مساحتي حدود 67 هزار هكتار را پيموده بود. گستره خانگي پلنگ‌ها بسيار وسيع بوده و اين محدوده بنابر ميزان طعمه، وجود رقبا، جنس و سن متفاوت خواهد بود.پلنگ‌ها موجوداتي منزوي و تكزي هستند و فقط در فصل جفت گيري با هم ديده مي‌شوند يا ممكن است گاه پلنگ ماده‌اي با توله‌هايش مشاهده شود. مطالعات نشان مي‌دهد جفتگيري در اواسط فصل زمستان صورت مي‌گيرد. در اين فصل پلنگ‌ها به جست‌وجوي جفت مي‌پردازند. در اين دوره به شكل مشخص هر دو جنس فعاليت بيشتري را داشته و با علامت‌گذاري‌هاي متعدد حضور در منطقه و آمادگي خود را به جفتگيري اعلام مي‌كنند. شواهد حاكي است زماني‌كه جفت‌ها با هم مي‌مانند بسيار كوتاه (4-1 روز) و در مناطق مختلف متفاوت است. اين دوران جفتگيري كوتاه مدت، همواره موفق نيست و فقط حدود 13 درصد از جفت‌گيري پلنگ‌ها منجر به تولد توله مي‌شود. پس از گذشت حدود 95 روز در اواسط فصل بهار ميان 1 تا 3 توله به دنيا مي‌آيند. توله‌هاي متولد شده بسيار ضعيف و ناتوان بوده و مرگ و مير در آن‌ها بالا بوده و ممكن است از سوي طعمه خواران ديگر كشته شوند. بين 18-12 ماهگي بالغ شده و از مادر جدا مي‌شوند.تا سال‌ها وضعيت اين زيرگونه در هاله‌اي از ابهام بوده، اما مدتي است كه توجه محققان ايران و دنيا را به خود جلب كرده است. پلنگ ايراني در فهرست سرخ IUCN، در رتبه در معرض خطر (EN) قرار دارد كه اين موضوع نشان دهنده لزوم توجه بيشتر به اين گونه در كشور خواهد بود. در حال حاضر ايران در ميان كشورهاي پراكنش اين زيرگونه بيشترين جمعيت را دارد و برآورد مي‌شود كه حدود 550 تا 850 قلاده از اين گونه در ايران زيست مي‌كند.

منبع: www.iran-newspaper.com
روزنامه ایران شماره5391