اسپریس

 مديريت استرس گرمايي در اسبان

 Kevin H. Kline, PhD     Professor of Animal Sciences   University of Illinois

 مترجمين:

دكتر حميدرضا عليپورخيرخواه   دانش آموخته دانشكده دامپزشكي دانشگاه آزاد اسلامي تبريز

Hamidreza.khairkhah@gmail.com

مهندس كيومرث مولادوست      كارشناس علوم دامي

با نزديك شدن تابستان و گرم شدن هوا انواع مسابقات اسب نظير پرش، كورس و غيره نيز شروع مي شود. در اين زمان  استرس گرمايي شديد توانائي هاي اسبان قهرمان را تحت تاثير قرار مي دهد . علائمي نظير كاهش الاستيسيتة پوست و زمان پر شدن مجدد مويرگ ها (CRT) ، بي آبي (به علت كاهش عملكرد غدد بزاقي) ، كوليك به علت كاهش آب دريافتي روده ها و افزايش دماي بدن اسب همگي به علت به هم خوردن تعادل ميزان طبيعي آب والكتروليت هاي بدن اتفاق مي افتند . بيشتر صاحبان اسب ها تنها 25% از انرژي كل دريافتي صرف كارهاي عضلاني مي گردد و 75% مابقي به علت گرما به هدر مي رود .  فعاليت براي اسب ها در آب و هواي گرم و شرجي بسيار مشكل است.

متاسفانه علت بروز مشكلات مذكور، مديريت ضعيف و تصور غلط صاحبان اسب ها و مربيان مي باشد . چندين راه حل و راهنمايي در مورد اشتباهات رايج كه بين اسب داران مطرح است عبارتند از :

1-    هرگز در هواي گرم به اسب اجازه نوشيدن بيش از يك يا دو جرعه آب به طور يك دفعه داده نشود .

2-    هرگز به اسب هاي گرمازده ايي كه چه در داخل و چه در خارج هستند، آب يخ داده نشود

3-    هرگز اسب گرمازده را بدون جل و روكش سرد نشود .

4-    هرگز اسب گرمازده در يك محل سرپوشيدة مشخص سرد نگردد.

هريك از توصييه هاي مردود بالايي به شدت از قدرت اسب براي فائق آمدن و كم كردن دماي بدن به طور طبيعي مي كاهد . نياز ضروري اسب ها براي خلاصي از اثرات گرما ، به چهار قسمت تقسيم مي شود ، كه شامل تبخير ، انتقال گرما ، هدايت پوستي وتابش  است .

به هر حال مهمترين مكانيسم كاهش دماي بدن در اسب تبخير است . تبديل آب موجود در عرق (با ساير منابع آبي كه در پوست است به كار مي رود ) به بخار موجب كاهش دما و سرد شدن پوست اسب مي گردد . در طول تمرين و پس از آن ، پوست اسب ، مملو از مويرگ هاي متسع مي باشد كه اينها خون را سريعاً از قسمت هاي مختلف بدن منتقل مي كنند . خون داخل اين مويرگ ها سرد شده و به دماي متعادل مورد نياز بدن مي رسد وبه عضلات و اعصاب بدن اسب اين اجازه را مي دهد تا فعاليت ها و عملكرد هاي طبيعي بدن خود را انجام دهند .اسب هايي كه به ميزان كافي آب دريافت نكرده اند مكانيسم تبخير در آنها به درستي انجام نمي پذيرد .پس از ورزش در هواي گرم و شرجي دماي مقعدي آنها 104f يا 40c مي رسد . ممانعت از دريافت آب كافي كه با عرق كردن از بدن خارج شده است وجلوگيري از تبخير پوستي با بكارگيري جل و روكش در آب و هواي گرم و شرجي داراي اثرات نامطلوب است . اين شرايط موجب بالا رفتن دماي بدن به صورت خطرناك حتي تا 2/42 – 6/41 مي شود. همچنين اجازه به اسب گرم و گرما زده به مصرف نامحدود آب موجب بروز مشكلاتي نظير كوليك مي گردد كه به علت وارد آمدن فشار شديد و بار زياد به روده ها است،    كه اين نكته بايد مد نظر باشد معدة اسب قابليت دريافت 18-9ليتر مايعات بدون اتساع را دارد.

بنابر اين اندازه معدة اسب در مقايسه با ساير حيوانات با توجه به جثةحيوان كوچك است و نوشيد بيشاز يكي دو جرعه آب يكباره بايد به شدت محدود مي شود مخصوصاٌ بعد ار وقتي كه اسبي سريعاً آب بدن را براي سرد كردن خود از دست داده است.

 اين موضوع در طول ساليان سال مورد بحث و جدل بوده است زيرا اعتقاد به اين نكته در بين مربيان اسب كه خوردن آب يخ در بدن اسب گرم ، موجب ايجاد شوك در سيستم تنظيم دماي بدن شده و موجب افت شديد و فوري فشار خون پوست مي گردد كاملاً اشتباه است. تحقيقات جامعي كه در طول سال 1995 در دانشگاه ايلينويز و دانشگاه گوئلف و بازيهاي المپيك تابستاني 1996 آتلانتا انجام گرفت قوياً ثابت كرد كه اسبهايي كه در آب و هواي گرم و شرجي فعاليت مي كنند و حمام آب سرد دريافت مي كنند توانايي بالايي در تحمل تغييرات وسيع دمايي و حتي قدرت كاهش دماي بدن در زمان استراحت را به خوبي دارند.

در اختيار قراردادن مقدار قابل توجه آب يخ به اسبهاي گرمازده اين كمك را مي كند كه علاوه بركاهش دماي بدن ازطريق تبخير پوستي، از طريق انتقال مستقيم گرماي بدن اسب به داخل آب نيز در كاهش گرماي بدن كمك كند. متعاقب تحقيقات ،محققين دانشگاه ايلينويز دكتر جاناتان فورمن، در تحريكات بدني به روش حالت C (يك زمان استراحت در فاز مسابقات اسب سواري در بازي هاي المپيك) حمام آب سرد به عنوان يك عامل كاهش دهنده دماي بدن و ميزان گرما استفاده شد كه هيچگونه اثرات باليني مضري در طول فاز C  يورتمه يا بعد از تمرين مشاهده نشد و اسبها به راحتي بعد از حمام آب سرد يورتمه مي رفتند.

مربيان استاندارد برد شايد كمترين كمك را به اسبان خود در تنظيم دمايي در روزهاي گرم و مرطوب داشته باشند. رسوم تربيت استاندارد برد نظير جل و پوشش گذاري ، دادن آب كم و ممانعت از خوردن آب سرد كه اجرا مي شود به شدت از قابليتها اين نژاد تا پايين آمدن دوباره دماي بدن به حد طبيعي مي كاهد.

عمل ديگري كه تغييرات جزئي در فيزيولوژي حيوان ايجاد مي كند جلوگيري از قرار گرفتن در معرض جريان هوا در شرايط گرم و مرطوب است در بازيهاي المپيك 1996 آتلانتا، 85 فن مه پاش در محلهاي استراحت اسبها در مابين فاصله هاي زماني مسابقات به منظور كاهش دماي بدن اين قهرمانها كار گرفته شد.  هواكشهاي خشك عادي هم براي افزايش تبخير و هم براي كاهش گرما براي سرد كردن بدن حيوانات بكار گرفته مي شدند. هواكشهاي مه پاش علاوه از مزيت گفته شده به علت وجود ذرات آب ، در تسريع تبديل آب سطح بدن به گاز نقش مهمي دارند.

نواحي كه به منظور تأمين سايه ايجاد شده بودند براي جلوگيري از تابش مستقيم نور خورشيد بودند .همچنين تصاعد گرما از بدن اسبها به فضاي محيط يك پتانسيل در كاهش دماي بدن مي باشد كه اين تصاعد دقيقاً برخلاف جهت نور خورشيد مي باشد كه بيشتر در اسبهاي تيره كه حرارت را از محيط مي گيرند ديده مي شود.

در مبارزه عليه استرس گرمايي در اسبها ، مربيان بايد از مزاياي روشهاي كاهش دماي بدن بهره گيرند. بايد از اين امر كه اسب ها به راحتي و فراواني در روزهاي گرم و مرطوب قبل از تمرين آب دريافت مي كنند ممطمئن بود و به منظور عدم نارسايي در مكانيسم تعريق بايد به اندازة كافي آب در اختيار حيوان قرار داد. حقيقتاً ، تنها بخش كوچكي از مايعات از دست رفته در طول تمرينات طولاني مدت در شرايط گرم و مرطوب مي تواند سريعاً جايگزين شود.

به هر حال، بايد مقدار زيادي از الكتروليتها ، علوفه با كيفيت خوب و غلات مناسب به همراه مواد و نمكهاي معدني و آب كافي در روزهاي بعد از تمرين به منظور جايگزيني مايعات و الكتروليتهاي از دست رفته تدارك ديده شود.. به علاوه ، بهره مندي از مزاياي روشهاي مقابله با گرما نظير حمام آب سرد ، استفاده از هواكش و جريان طبيعي هوا ، جلوگيري از تابش حرارت با استفاده از ايجاد سايه در كاهش اثرات استرس دراسبان در زمان شرايط  گرما و رطوبت بسيار مؤثر است.

 منبع اینترنتی:

http://www.livestocktrail.uiuc.edu/horsenet/paperDisplay.cfm?ContentID=397

استرس گرمايي و اسبهاي مقاوم : الكتروليت تنها راه حل نيست

مديريت استرس در اسبان ورزشي

استرس گرمایی در گاو شیری