اسپریس

ارزيابى سريع كيفيت خوراك دام با استفاده از حواس پنجگانه

تهيه كننده: آمنه جمشيدى/ كارشناس ارشد تغذيه دام و طيور  مديريت جهادكشاورزى شهرستان آق قلا

تكنيك هاى ارزيابى سريع خوراك دام در مزرعه باعث كمك به خريد مواد خام و همچنين انتخاب تست هاى آزمايشگاهى صحيح مى شوند. روش هاى مزرعه اى عمدتا براساس ارزيابى حسى با استفاده از حواس پنجگانه لامسه، چشايى، بينايى، بويايى و شنوايى است. افزون بر آزمايش هاى حسى، آزمايش هاى ساده اى را هم مى توان در مزرعه انجام داد.

1-     ارزيابى با حس لامسه

ابتدا دست خود را در عمق كيسه حاوى دانه ها  فرو كنيد. اگر دانه ها به صورت مناسب خشك شده باشند شما هيچ تفاوت دمايى را بين داخل و خارج كيسه احساس نخواهيد كرد. اگر ميزان رطوبت بالا باشد، دانه هايى كه در عمق داخل كيسه قرار دارند نسبت به دانه هايى كه در سطح كيسه قرار دارند در زمستان سردتر و در تابستان گرم تر خواهند بود. يك قاشق تراشه برنج، سبوس برنج يا سبوس روغن كشى شده برنج را كف دست چپ خود قرار دهيد بعد با انگشتان خود آن را فشار داده و كف دست بماليد. اگربسيار زبر و خشن بود مى توان چنين نتيجه گيرى نمود كه تقلب صورت گرفته و پوسته شلتوك نكوبيده به آن اضافه شده است. يك مشت پر از تراشه برنج را در دست گرفته و فشار دهيد و سپس به آهستگى انگشتان خود راباز كنيد. اگر كيفيت تراشه برنج خوب باشد اثر فشار انگشتان شما روى آن باقى مى ماند، در صورت تقلب پس از باز كردن مشت، اين توده فرو خواهد ريخت. از طرف ديگر اگر در غذاى آردى طيور چنين فشردگى هايى ديده

شود نشانگر ميزان بالاى رطوبت است، زيرا اگر سطح رطوبت آن به صورت طبيعى باشد، به سادگى فرو خواهد ريخت. پودر ماهى كه ميزان رطوبت آن زياد باشد، داغ و بسيار تيره  رنگ بوده و هنگام لمس انعطاف پذيرتر بوده و رطوبت آن احساس مى شود.

2-    ارزيابى با حس چشايى

با چشيدن و گاز زدن كنجاله دانه هاى روغنى مى توان تازگى، ترشيدگى، كپك زدگى، كهنگى و هرگونه تقلب را مشخص نمود. گاهى به منظور تقلب به بيشتر كنجاله دانه هاى روغنى مواد خوراكى ارزان قيمتى مانند سبوس برنج، دانه كرچك، دانه كائوچو، دانه درخت ابريشم و يا ديگر بذرهاى روغنى اضافه مى كنند. با مشاهده ميكروسكوپى و همچنين جويدن، چشيدن و بررسى رنگ و بوى خوراك دام مى توان بيشتر اين تقلب ها را مشخص كرد. دامدار مى تواند با چشيدن يك نمونه كوچك از پودر ماهى، ميزان نمك آنرا معين كند. مزه نمك آن قابل مقايسه با مزه شورى يك ترشى با حدود 5 درصد نمك و همچنين قابل مقايسه با خوراك هاى معمولى است كه2 تا 3 درصد نمك دارند.

3-    ارزيابى با حس بينايى

بررسى اجزاى خوراك دام از نظر داشتن رنگهاى طبيعى، استحكام و وجود مواد خارجى، رشد كپك ها، تجمع مواد خوراكى به صورت قالبى يا توده اى شكل شدن، وجود شپش و ديگر موارد غيرطبيعى را مى توان از طريق حس بينايى انجام داد. تهيه خوراك دام با استفاده از اجزاى خوراكى فاسد يا غذاى كپك زده قالبى شكل شده، منجر به كاهش توليد و مرگ و ميربالا خواهد شد. دانه هاى كپك زده خصوصا در قسمت راس دانه (قسمت زاينده)تغيير رنگ داده و رنگ هاى سبز، خاكسترى يا سياه در آنها ايجاد مى شود. ذخيره مواد غذايى به صورت نامناسب و يا طولانى مدت و يا انبار كردن در مكان هايى با رطوبت بالا منجر به توده اى و قالبى شكل شدن اين مواد غذايى شده و ضمن رشد قارچ ها در آن، ظاهر سوخته مانند پيدا مى كند.

4-    ارزيابى با حس بويايى

مى توان ترشيدگى ناشى از ذخيره طولانى مدت و نامناسب سبوس برنج، پودر ماهى، دانه هاى روغنى، پودر گوشت، پودر شفيره كرم ابريشم، چربى، روغن و ديگر اجزاى خوراكى غنى از روغن را تشخيص داد.

استفاده از اين چنين اجزاى خوراكى ترشيده در غذاى حيوانات منجر به تخريب ويتامين هاى محلول در چربى مى شود. به علاوه طعم نامناسب چنين اجزاى خوراكى باعث مصرف كمتر غذا توسط دام و زيان توليد مى شود. بوى كپك زدگى در خوراك هاى معينى نشانگر رشد كپك است. به منظور پيشگيرى از بيمارى مايكوتوكسيكوز نبايد اين چنين خوراك هايى به دام خورانده شود.

5-     ارزيابى با حس شنوايى

خوراك ها و اجزاى خوراكى كه به خو.بى  خشك شده باشند به سادگى بر روى هم لغزيده و حركت مى كنند. ماهى كه خوب خشك شده باشد را مى توان به آسانى آسياب كرد و پس از آسياب كردن ذرات آن به هم نمى چسبند. كنجاله دانه هاى روغنى و ماهى هاى خشك داراى يك صداى فلزى هستند در حالى كه هنگام دستكارى انواع مرطوب آنها يك صداى گرفته ايجاد مى شود.

در مورد خريد مواد غذايى هم براى توليدكنندگان كوچك و بزرگ خوراك دام و هم براى دامداران، انجام آزمايش هاى سريع مزرعه اى ضرورى است. انجام اين آزمايش هاى مزرعه اى به صورت سريع و صحيح نياز به تجربه كافى دارد و در صورت دقت مى توانند باعث صرفه جويى در هزينه و وقت شود. همچنين براى تصميم گيرى در مورد انجام تست هاى آزمايشگاهى ضرورى است و با انجام اين آزمايش ها مى توان از انجام چند تست آزمايشگاهى متداول خوددارى نمود.

منبع:

ماهنامه داخلي سازمان جهادكشاورزي استان گلستان  سال هفتم  شمار ه نود و پنج  شهريور 88