اسپریس

چوگان ورزش اصيل ايراني

چوگان ورزشي تيمي‌است که بازيکنان آن سوار بر اسب، توپ يا گوي را توسط چوب چوگان به طرف دروازه تيم مقابل هدايت مي‌کنند، هدف از اين بازي به ثمر رساندن گل است. وارد نمودن توپ به دروازه تيم حريف توسط سوارکاران امتياز محسوب مي‌شود. گل هاي به ثمر رسيده در صورتي که بازيکن سوار بر اسب باشد، پذيرفته مي‌شوند.

اگر بازي چوگان در فضاي باز انجام شود، هر تيم متشکل از چهار نفر است، در صورتي که در سالن سرپوشيده مخصوص چوگان باشد، هر تيم تنها سه بازيکن دارد. بازي در مقاطع زماني هفت دقيقه اي که اصطلاحاً "چوکه" ناميده مي‌شوند،انجام مي‌گيرد. مدت زمان استاندارد بازي شش چوکه است، اما بسته به قوانين مسابقات در برخي از بازي ها چهار يا هشت چوکه هم مشاهده مي‌شود. در چوگان داخل سالن، چوکه ها معمولا شش دقيقه اي هستند.

 تاريخچه چوگان

"بگذار مردم بازي هاي ديگري را برگزينند، اما بهترين بازي ها، بازي پادشاهان است." اين جمله اي است که بر روي لوحي سنگي در کنار يکي از زمين هاي چوگان در پاکستان حک شده است. به عقيده بسياري از مورخان و پژوهشگران، ريشه بازي چوگان به قبايل ايراني تبار در زمان سلطنت داريوش اول برمي‌گردد، پس از آن نيز تا حکمفرما شدن سلطنت هخامنشيان بر پرشيا، اين بازي در ميان ايرانيان مرسوم بود. گروهي ديگر از پژوهشگران اين بازي را به سرزمين هاي جنوب افغانستان نسبت مي‌دهند.

 به هر ترتيب هنر و ادبيات ايران زمين، غني ترين شواهد و ادله تاريخي را در مورد رواج چوگان در ايران باستان ارائه مي‌دهد. فردوسي از شاعران و تاريخ نويسان برجسته ايراني، در اثر حماسي خود "شاهنامه" بارها و بارها به برگزاري بازي چوگان در قرن نهم هجري، در مراسم و بارگاههاي سلطنتي اشاره نموده است.

يکي از اين موارد نقل مسابقه چوگان بين تورانيان و طرفداران سياوش، پادشاه افسانه اي ايران است که در آن فردوسي با فصاحت و بلاغت بي نظيرش به ستايش مهارت هاي سياوش در بازي چوگان پرداخته است. در شاهنامه همچنان نقل شده که شاپور دوم، از پاشاهان ايران در سلسله ساساني در قرن چهارم، از سنين کودکي به فراگيري مهارت هاي بازي چوگان پرداخته و زماني که هفت سال بيشتر نداشته با تسلط کامل اين بازي را انجام مي‌داده است. به هرحال، منشاء اصلي چوگان هر جا که باشد،شکي نيست که اين بازي در فلات ايران، آسياي صغير، شبه قاره هند و آمريکا در ميان سواره نظامان مرسوم بوده است.

برخي به غلط معتقدند ترکان و مغولان بازي چوگان را کشف کرده اند، حتي اگر بخواهيم چوگان را به مغولها نسبت دهيم، امپراطوري مغولان تقريبا هزار سال پس از شکل گيري چوگان در آسيا و فلات ايران، برپا شده است. امروزه نيز مغول ها چوگان را به طرق گوناگون بازي مي‌کنند و به جاي گوي از سر بز به عنوان توپ استفاده مي‌کنند. چوگان در چين و در ميان خانواده سلطنتي اين کشور نيز، قرن هاي متمادي مرسوم بوده، احتمالا چيني ها اين بازي را از اشراف و نجيب زادگان متواري ايراني که پس از هجوم وحشيانه اعراب به ايران به دربارهاي چين پناهنده مي‌شدند، آموخته اند. از طرف ديگر ممکن است در طول تاريخ، قبايل هندي را با چيني ها اشتباه گرفته باشند. هيچ مدرک معتبري که در آن نشانه اي از چوگان در اروپاي قبل از دوران معاصر وجود داشته باشد، يافت نشده است. احتمالا به اين دليل که سواره نظام هاي اروپايي معمولا زره پوش بودند و انعکاس نور بر روي زره ها امکان انجام اين بازي را از بين مي‌برده است؛ در حاليکه زره در زمان پادشاهي اسکندر به سپاه ايران وارد شد.

 در روزگار باستان چوگان به عنوان يک ورزش ملي در ژاپن، مصر، هند و امپراتوي روم رواج داشته، با انقراض امپراتوري بزرگ شرق در قرون وسطي و حمله مغولان، تلالو زندگي درميان ساکنين منطقه فروکش کرد، چوگان که تا آن زمان نقش بسيار مهمي‌در زندگي مردم داشت، به تدريج کم رنگ و کم رنگ تر شد و امروزه تنها در روستاهاي دوردست رواج دارد.

اصول اوليه

 چوگان را با عناوين مختلف از جمله "ورزش پادشاهان" يا "پادشاه ورزش ها" مي‌شناسند، اما براي اينکه بتوانيد چوگان بازي کنيد نيازي نيست حتما پادشاه باشيد. امکانات مورد نياز چوگان چندان دور از دسترس نيست و به همين دليل در ساليان اخير اين ورزش عموميت يافته است. مهارت در اين بازي مستلزم ترکيب توانايي هاي فيزيکي فرد و زبردستي در سوارکاري است.

تاکتيک هاي اين بازي به فوتبال و هاکي شباهت بسياري دارد. سرعت، دقت، قواي جسمي‌و تيزبيني، لازمه موفقيت در مسابقات چوگان است.

 بازي چوگان

 همانگونه که قبلا اشاره شد، اين بازي متشکل از شش مقطع زماني هفت دقيقه اي است که اصطلاحا "چوکه" ناميده مي‌شوند، در فواصل بين چوکه ها که چهار دقيقه است، بازيکنان در صورت نياز اسب هاي خود را تعويض مي‌کنند. بين دو نيمه يک زمان استراحت ده دقيقه اي نيز وجود دارد.

بازي تنها در صورت وقوع خطا و آسيب ديدگي اسب يا سوارکار توسط داوران متوقف مي‌شود. هر مسابقه چوگان توسط دو سرداور که سوار بر اسب هستند و يک داور کنار زمين که تصميم گيري نهايي را بر عهده دارد، قضاوت مي‌شود. قوانين اين بازي توسط انجمن چوگان آمريکا (UPSA) تدوين شده است. طول زمين بازي چوگان 274 در 137 متر و در حدود نه برابر زمين فوتبال است.

 طول دروازه ها حدود هفت متر است. اسب هايي که در چوگان استفاده مي‌شوند، معمولا اسب هاي کوتاه قد يا "پوني" ها هستند که ارتفاع آنها بين 1.4 تا 1.6 متر است. بلند بودن قد اسب از معضلات موجود در چوگان بوده که آرژانتيني ها براي اولين بار با پرورش پوني ها، اين مشکل را رفع نمودند. چوگان از چهار بازيکن تشکيل مي‌شود که چيدمان رايج آنها از اين قرار است، 2 نفر در خط حمله، يک نفر هافبک و يک نفر در موقعيت بک، البته با تغيير تاکتيک تيم، اين آرايش نيز قابل تغيير است.

 * منبع: farya.com

و

http://harif.ir/Template1/Home.aspx?VID=139