اسپریس

نگاهي به دانستنیهایی ورزش چوگان

 مهندس کیومرث مولادوست(کارشناس علوم دامی)

مقدمه

ورزش های سوارکاری و چوگان از دیر زمانی در کشور عزیزمان به عنوان یکی از علایق ایرانیان بوده و همواره مورد توجه قرار داشته است. در ایران باستان اسب در میادین جنگ و در صحنه های کارزار بعنوان سمبل دلیری و وفاداری، مقاومت و استقامت محسوب شده است. این ورزش تیمی که گاهی درگویش بازی نیز به آن اطلاق می شود، در بسیاری از کشورها رواج داشته و در کشور ایران قریب است. لذا توجه به زیر ساخت ها و مباحث فرهنگی و ملی این رشته ورزشی در راستای توسعه آن ضروری است. در این مقاله سعی شده است به تمامی جوانب این ورزش پرداخته شود و اطلاعاتی عمومی به خوانندگان داده شود. امید که مقبول سخت پسندان واقع شود. تاریخچه ورزش چوگان: گواهانی در دست است که چوگان را کهن ترین بازی ورزشی جهان می شناسد زیرا بر دست نوشته ای که زمان آن نزدیک به ٦٠٠ سال پیش از مسیح است بازی چوگانی میان ایرانیان و تورانیان گزارش شده است.      

       "فدراسيون جهاني چوگان" 

کار اسب و اسب داری سابقه ای طولانی در ایران دارد. به گواهی اسناد تاریخی، ایرانیان نخستین قومی بودند که اسب را رام کرده و برآن زین نهادند.  نقشینه ها و سنگ نوشته ها و نیز کتابهای عتیق (اوستا) آکنده از نام اسب است ، بخصوص در عصر هخامنشی و ساسانی.  مورخین بازی چوگان را کهن ترین بازی ورزشی جهان می شناسند ، زیرا منابع کهن- حدود 600 سال پیش از میلاد مسیح- همگی گواهی میدهند که بازی چوگان میان ایرانیان و تورانیان رواج داشته است. می گویند چون اسکندر تصمیم گرفت به ایران حمله کند، دارا گوی و چوگانی برایش فرستاد تا بجای کشور گشایی به بازی چوگان بپردازند ، زیرا که آن ورزش سرشار از روحیه جنگی و رزمی بوده و ارضاء کننده روحیه رزمی مردان است. شعرای بزرگ کشور ما در وصف چوگان سروده های فراوانی دارند. سعدی، حافظ، فردوسی، ابوشکور بلخی، فرخی، عنصری، عطار، خاقانی، نظامی، مولانا، شیخ هلالی، سنایی، رشید الدین وطواط، جامی، ناصرخسرو و ... که همه این اشعار گواهی صادقی است به قدمت بازی چوگان در ایران می باشد.

سعدی:       زخلق گوی لطافت تو برده ای امروز         که دل به دست تو گویی است در خم چوگان بوستان سعدی:       شب از درد چوگان و سینی نخفت        دگر روز پیرش به تعلیم گفت حافظ :        چوگان حکم در کف و گوی نمی زنی       باز ظفر بدست و شکاری نمی کنی  خاقانی :        هرکه چوگان سرزلف تو دید                  همچو گویی برسرچوگان بماند نظامی:         به چوگان خود چنان چالاک بودند            که گویی از چنبر گردون ربودند  مولانا :       چوگان زلف دیدی، چون گوی دررسیدی    از پا و سر بریدی ، بی پا و سر به رقص آ سنایی :      گوی شو یک بارکی اندر خم چوگان یار     خویش را چون زلف او گه گوی و گه چوگان مکن گزارش های دون گارسيا سيلبا ايي فيگروآ كه به عنوان سفير پادشاه اسپانيا، دون فيليپه سوم، به دربار شاه عباس پارسي اعزام گرديد.

 جلد دوم، در فصل چهارم قزوين، شنبه 27 خرداد 996 شمسي (...) بيشتر بعد از ظهرها شاه به ميدان (قزوين) مي رفت، جايي كه تمام مردم شهر اسب سواری می کردند، ساكنين، نوكران، سربازان شاه و تمام اشخاصي كه از اقصي نقاط به دربار او مي آمدند به آن سو مي رفتند و از آنجا كه ميدان، بسيار بزرگ و وسيع بود در آن سوار بر اسب مي تاختند و چوگان بازي مي كردند و اكثر اوقات شاه نيز همچون سواركاري زبردست و ماهر بين مردم بازي ميكرد.(...) فصل پنج، هفته اول تيرماه (...) سه روز بعد پادشاه به سفير(اسپانيا)دستور داد تا بار ديگر هنگام عصر به ميدان رود، اين بار از دفعه اول هم شلوغ تر بود، سفير در مكاني كه دفعه قبل رفته بود ايستاد و پادشاه با چند تن از افراد مورد اطمينانش به جايي كه سفير حضور داشت آمد و طبق سنت معمول خود جام شرابي تعارف كرد و پس از آن مهميزش را دو سه بار بر اسب فرو برد تا بازي چوگان خود را در معرض نمايش وي بگذارد. بسياري از سواركاران به ميدان آمدند و هركدام چوبهایشان را به دست گرفتند، در حالي كه پادشاه چوبش را در دست داشت و به همان طريقي كه كشاورزان در روستاهاي اسپانيا اين بازي را با پاي پياده انجام مي دهند اينجا سوار بر اسب با همان شوق و تردستي بازي مي كنند.

در دو سرميدان دو ستون به بلنداي نصف يك نيزه و با فاصله 9 يا 10 پا از ديگري قرار دارند و توپ را بايد از مابين آن دو عبور مي دادند، توپ از جنس چوب به اندازه توپهاي بادي كه در اسپانيا بازي ميكنند مي باشد. چوب به همان شكل گرزهاي اروپايي است ولي محل اصابت چوب با توپ از جلو نيست بلكه از عقب است، همانند آناني كه در اسپانيا چوب بازي ميكنند ولي با اين تفاوت كه گرز يا همان چوب پارسي استحكام كمتري دارد و شكننده تر مي باشد.

پادشاه يكي از افرادي بود كه با تبحر وسهولت بيشتري بازي مي كرد، در لحظه اي  در جايي كه بسيار نزديك به جايگاه سفير بود به توپ رسيد و ضربه اي به توپ وارد آورد كه تا انتهاي ميدان رسيد. بازي همچنان ادامه داشت و در آن پادشاه نيز نام علي(ع) را همچنين فرا مي خواند و مترجم سفير حضور دو تن مرد پارسي را در نزديكي وي به ايشان خاطرنشان ساخت كه فرزندان شاه بودند و كنار هر يك از ايشان دو مرد ديگر سوار بر اسب ايستانده بودند و از جمله آدمهاي معروف و آشنا نبودند.(...)

میدان نقش جهان اصفهان : در دوره صفویه ، اسبها در میدان نقش جهان می تاختند و سوارکاران با چوبهای چوگان، بازی زیبایی را پدید می آورند. می گویند شاه عباس بر ایوان عالی قاپو می نشسته و این بازی را تماشا می کرده است. از آن تاریخ تا امروز میدان نقش جهان ، نقشهای متعددی را ایفا کرده و امروز به بوستانی در فضای شهری بدل شده است.

ميدان نقش‌جهان از آغاز پيدايش تا امروز، هربار نقش تازه‌اي داشته است و روزگاری محل برگزاري بازي چوگان بوده اما امروزه، به بوستاني بزرگ بدل شده که بخشي از حافظه تاريخي مردم اصفهان را شکل داده است. هرچند بحث‌هايي درباره احياء بازي چوگان در اين ميدان ثبت جهاني شده زمزمه مي‌شود، اما برخی از کارشناسان معتقدند که چنين کاري امکان‌پذير نيست.

اين ميدان در سده يازدهم هجري قمري (سده هفدهم ميلادي) يکي از بزرگ‌ترين ميدان‌هاي جهان بوده ‌است و در دوره شاه عباس و جانشينان او محل بازي چوگان، رژه ارتش، چراغاني و محل نمايش‌هاي گوناگون بوده‌ است. دو دروازه سنگي چوگان از آن دوره هنوز در ميدان باقي است که از انجام اين ورزش در آن دوره حکايت مي‌کند. اين ميدان همچنين محل برگزاري جمعه بازارهاي عظيم بوده‌است. چوگان به هنگام کشور گشايي داريوش اول در هند، در آن سرزمين رواج يافت. اروپاييان در زمان صفويان و در زمان استعمار خود در هند، با اين بازي آشنا شدند و آن را در سراسر اروپا پخش کردند. بعدها نيز ورزش‌هايي از قبيل گلف و هاکي پديد آوردند که چوبهای استفاده شده در اين بازي‌ها به همان چوب چوگان شبيه است.

اين ورزش در ايران پس از صفويان کم‌کم رو به فراموشي رفت. در دوره پهلوي بازي چوگان دوباره مورد توجه قرار گرفت اما پس از انقلاب بحث‌هايي درباره احياء اين ورزش باستاني و سنتي ايرانيان مطرح شد که از آن جمله مي‌توان به ثبت ملي اين بازي و پيشنهاداتي درباره احياء زمين چوگان ميدان نقش‌جهان اشاره کرد. بحثي که تا امروز نيز ادامه دارد و هنوز به نتيجه نرسيده است. در دایرة المعارف دانش بشر آمده است سابقۀ این بازی به ایالت مانی پور (هند) در حدود 3100 قبل ار میلاد بر می گردد، و در آن زمان با عنوان Sagol Kangiei  اجرا می شد. همچنین گفته می شود این بازی که با عنوانPulu  حدود 525 قبل از میلاد رواج داشته، منشای ایرانی دارد. چوگان در سال 1869 از طریق هند به انگلیس راه یافت و هم اکنون طرفداران علاقمندی در آمریکا و آرژانتین دارد.

ورزش چوگان يك ورزش كاملاً نظامي است. آن زمان که سپاهيان از ميان مردم عادي انتخاب مي‌شدند، براي آن كه آمادگي كامل داشته باشند به اين ورزش مي‌پرداختند. با تماشاي حرکات اين ورزش مي‌توان به وضوح ردپاي حرکات رزم با شمشير را ديد. به عبارتي يک بازيکن چوگان بايد علاوه بر تسلطش بر گوي و ميدان بازي بايد سوارکار ماهري هم باشد. در استنباط ديگري نيز اين گونه بيان مي شود که  سر كشته‌شدگان در ميدان نبرد  به گوي تشبيه مي‌شود .

مسابقات چوگان، درعرصه جذب گردشگر توریسم چوگان با پولو توریسم جایگاه و اهمیت ویژه ای در کشور آفریقای جنوبی دارد و این کشور تاکنون با ارائه برنامه ها و مراسم هیجان انگیز متعدد و ارائه بسته های توریستی برای گردشگران دوستدار این ورزش در این زمینه تلاشهای موفقی داشته است. چوگان با نام پولو هم اكنون به عنوان يك ورزش در سرتاسر كشور افريقاي جنوبي به عنوان ورزشي محبوب رونق بسيار دارد و به دليل تعداد بسيار زيادي از اسب هاي تعليم ديده اين بازي به طور سنتي مبدل به ورزشي براي همه افراد برخوردار از سلامت پا تلقي مي شود به طوري كه هم اكنون بيش از 400 نفر بازيكن ثبت شده در باشگاه هاي چوگان اين كشور وجود دارد.  انجمن چوگان سائوپولو گام هاي بزرگي را براي توسعه و غناي اين ورزش برداشته است كه به كارگيري مربيان مجرب و ايجاد كلينك هاي ويژه و نيز سرمايه گذاري براي تقويت بازيكنان اين رشته ازجمله اين اقدامات است. توريسم چوگان يا پولو توريسم نيز هم اكنون جايگاه و اهميت خود را در اين كشور يافته و اين كشور تا كنون با ارائه برنامه ها و مراسم هيجان انگيز متعدد و ارائه بسته هاي توريستي براي توريست هاي دوستداراين ورزش دراين زمينه تلاش هاي گسترده اي داشته است.

 به هر روي براي افراد علاقمند گفتني است كه ورزش چوگان يا پولو ريشه در خانواده سلطنتي بريتانيا دارد كه زماني اختصاص به غربيان سپيد پوست داشت و درعصرهاي آرام روزهاي يكشنبه از آن لذت مي بردند.  درصورتي كه توريستي تمايل داشته بايد اوقات خوب و لذت بخشي را در مجموعه استراحتگاهي كيپ داچ بگذراند مي تواند از تجهيزات بازي چوگان در اين منطقه بهره ببرد. كورلند هم اكنون به عنوان نمونه جالبي از ورزش چوگان در افريقاي جنوبي شناخته شده كه بابرگزاري بازي هاي چوگان و نيز به دليل مجموعه ورزشگاهي چوگان كه در مساحتي بالغ بر 700 هكتار با 4 ميدان وسيع بازي به وصعت 50 در 100 متر براي اين بازي و تجهيزات كامل نظير استبل هاي نگهداري اسب، انواع كلينك هاي دامپزشكي و يك كيلومتر زمين تمرين براي سواري بيش از 300 اسب سوار به منطقه اي ويژه در اين كشور مبدل شده و به« جايي كه پول به آنجا سرازير مي شود» شهرت يافته است.

علاوه بر اين امكان تدريس خصوصي با استفاده از متخصصان چوگان مستقر در منطقه و نيز شبكه گسترده اي از جاده هاي نرم و هموار در منطقه اي جنگلي و نيز چراگاهي براي اسب سواري تفريحي براي توريست هاي علاقمند به اين ورزش تدارك ديده شده است.  منطقه كورلند به عنوان يك منطقه شاخص ورزش چوگان هر ساله شاهد برگزاري مسابقات سالانه چوگان درميان تمام كشورهاي شركت كننده دراين ورزش است كه دسامبر هر سال در آفريقاي جنوبي برگزاري ميشود.

چوگان افريقا يا پولو افريكن نيز مكان ديگر توريستي در زمينه چوگان است كه در كوهستان هاي زيباي مالوتي واقع در مزرعه يوايتگداش امكان فعاليت هاي نشاط آوري را براي علاقمندان به ورزش چوگان فراهم مي آورد. تسهيلات متنوعي نظير ميدان هاي بازي دراندازه هاي استاندارد ،انواع چوب ها و اسب هاي بازي مخصوص بازي چوگان در مكاني بسيار خوش منظره و زيبا مشرف بر دره و كوهستان هاي اطراف دراين جا نيز به متقاضيان ارائه مي شود.تورهاي مسافرتي چوگان – اسكي نيز از ديگر برنامه هاي جالب توريستي در كشور افريقاي جنوبي است كه با ارائه پكيج هاي مسافرتي شامل تعطيلات بازي چوگان يا پولو هاليدي به خانواده ها و تورگردان ها و موسسات تورگرداني عرضه مي شود.

علاوه بر كشور آفريقاي جنوبي بسياري از كشورهاي واقع در منطقه آفريقاي جنوبي نظير غنا،كنيا،نيجريه ، زامبيا و موزابيك نيز سنت نسبتا درازي در بازي چوگان دارند اما فدراسيون پولوي آفريقاي جنوبي كه اسال 1905 تشكيل شده فعاليت هاي گسترده اي در زمينه مسابقات داخلي و بين المللي چوگان دارد.   كشورهاي همسايه از چوگان به عنوان يك جاذبه توريستي كسب درآمد مي‌كنند.  در حال حاضر دوبي زمين و اصصبل چوگان ساخته و از توریست ها بابت دیدن زمین و اصطبل چوگان 150 تا 200 درهم دریافت می کند. اهمیت ثبت جهاني چوگان با اينكه اكنون در فدراسيون جهاني، چوگان را به نام ايران مي‌شناسند اما اگر در معرفي و ثبت چوگان به عنوان يك بازي ايراني در جهان كوتاهي شود. ممكن است همانطور كه مولانا و نظامي ترك شدند و ابن‌سينا و ابوريحان عرب و موسيقي عاشيق‌لار كه ايراني بود و به نام آذربايجان در يونسكو ثبت شد. روزي چوگان نيز به نام كشور و مردمان ديگري در جهان شناخته شود. چوگان مولفه‌هاي جهاني شدن را دارد، اما نكته اينجاست كه در حال حاضر كشورهاي ديگري نيز هستند كه سابقه بازي چوگان در آنها طولاني است. قطعاً آنها هم براي ثبت جهاني آن به نام خود اقدام خواهند كرد. درسال 1388مكاتبه‌اي  از سوی فدراسیون چوگان با سازمان ميراث فرهنگي به عمل آمده و موفق به ثبت ملي گردید.

تاريخچه فدراسيون چوگان جمهوری اسلامی ایران

  "چوگان مال ماست، ما رها كرديم، ديگران گرفتند." : مقام معظم رهبري 

فدراسيون چوگان جمهوري اسلامي ايران در سال 1382 تاسيس گرديده است. فعاليتهاي بسيار و تلاشهاي گسترده اي در زمينه ايجاد مجموعه زمين چمن استاندارد و احياء و معرفي جايگاه فراموش شده ورزش چوگان انجام شده است. تهيه برخي از امكانات اوليه مانند تامين اسب وآموزش آن براي بازي چوگان، آموزش چوگان بازان وتهيه تجهيزات جانبي مثل چوب، گوي، زين و لباس مخصوص و تكميل تجهيزات نگهداري اسب مانند اصطبل، انبار، واحدهاي پزشكي، زين خانه و... از جمله فعاليتعاي انجام شده ديگر مي باشد.

سياست كلي فدراسيون چوگان استفاده از توانمندي بخش خصوصي است واين بخش خود نسبت به تهيه اسب و نگهداري آنها در باشگاهها اقدام خواهد نمود و افرادي كه توانايي مالي بيشتري دارند بار مالي چوگان را بر عهده خواهند داشت. البته اين موضوع از رسالت دولت در حمايت از سرمايه گذاري هاي زيرساختي در اين بخش كم نخواهد كرد و دولت موظف به تامين امكانات لازم در بخش زير بنايي خصوصاً تأمين زمين مورد نياز جهت تاسيس ميدان هاي چوگان در چند شهر بزرگ كشور از جمله: شيراز، مشهد، شاهرود و اصفهان است و لازمه رشدو توسعه اين رشته حمايت دولت از سرمايه گذاري بخش خصوصي مي باشد. ساختار فدراسیون چوگان: مدیران و مسئولین فدراسیون شامل؛ رئیس، نائب رئیس، دبیر، نائب رئیس بانوان، مدير روابط عمومی و رئیس دفتر فدراسیون می باشند. فدراسیون چوگان دارای  کمیته هایی به شرح ذیل است: کمیته مسابقات، کمیته فرهنگی، کمیته هندیکاپ، کمیته دامپزشکی، کمیته فنی، کمیته قوانین و مقررات، کمیته عضویت و کمیته انضباطی و هیأتهای چوگان نیز شامل هیئت استان تهران، استان اصفهان و استان قزوین می باشد.

باشگاهها ی فعال در زمینه چوگان را می توان  مجموعه سوارکاري وچوگان نزاجا ، مجموعه سوارکاري وچوگان قصر فیروزه ، مجموعه کانون چوگان ،  مجموعه سوارکاري وچوگان نوروز آباد و  باشگاه خرگوش دره نام برد. نقش اسب در ورزش چوگان اين ورزش به دلیل اینکه گاهي سرعت اسب به 60 كيلومتر در ساعت مي‌رسد، پرشتاب‌ترين ورزش تیمی جهان مي‌باشد. اسب چوگان نیز باید قوی ، بی باک و هم نفس با سوارخود گوی را از یکسوی میدان به سوی دیگر مي راند و بایستی در این مسیر دشوار توانایی آن را مي داشت که مهاجمان را به کناری رانده و همچنان پرشتاب رو به دروازه رقیب حمله ورشود و یا با از دست دادن گوی بتواند به چالاکی رو به دروازه خود عقب نشینی نموده و از دروازه خود كه چون سمبل سرزمین و خاک اجدادی است پاسداری نماید.

در قدیم ایرانی ها معتقد بودند که در بازی چوگان 50 درصد اسب نقش دارد و 50 درصد سوارکار، اما امروزه چوگان بازان حرفه ای اعتقاد دارند که اسب ها بیش از 70 درصد نقش ایفا می کنند. یعنی وقتی از یک طرف مهارت سوارکار بالا می رود نقش اسب هم به همان اندازه سنگین تر می شود و اساساً اسب باید چوگان باز باشد. در بازی چوگان اسب دقیقا گوی را تعقیب می کند و بازی را درک کرده و خودش میدان داری می کند، تنه می زند، راه بندی می کند و موقعیت و پوزیشن به سوارکار خود می دهد. از طرف دیگر چیزی که مهم است رابطه مغزی اسب و سوار است مثلا زمانی که سوار با سرعت 60 کیلومتر در ساعت گوی را تعقیب می کند تا هدایتش را به عهده بگیرید اسب باید خودش را با این سرعت تنظیم کند تا بتوانید به گوی ضربه بزند. چنانچه سرعت گوی و سرعت اسب را با هم جمع بزیند، سرعتی بالغ بر 360 کیلومتر در ساعت می شود. تا کنون کار اصلاح نژادی به صورت علمی و دقيق روی اسبهای ایران انجام نشده است. اسب اصیل خوزستان تا حدود زیادی برای چوگان مناسب می باشد. اسب ترکمن و یا اسب های محلی که با نژادهای خارجی مخلوط شده اند، زیاد مناسب ورزش چوگان نیستند زیرا اسب های ترکمن بداخلاق و اسب های دو خون تولید شده بسیار بدآموزهستند. بایستی علاوه بر حفظ و تکثیر نژادهای داخلی ، روی نژادهای دو رگه که مناسب ورزش های مختلف هستند به صورت علمی کار شود. به عنوان مثال کشور آرژانتین با تلفیق یک نژاد بومی با نژاد دیگر توانسته اند، اسبی مناسب چوگان تولید کنند و یا استرالیایی ها؛ نژاد "تاروبرد" را با سیلمی هايی که مناسب چوگان بودند – یعنی آنهایی که از نظر اخلاقی خوی مناسب داشتند و چوگان باز بودند – تلفیق کردند و یک نژاد به وجود آوردند که مخصوص ورزش چوگان است .

درانتخاب اسب چوگان این اصول حائز اهمیت است:

¨     زیبایی اندام ومتناسب برای بازی چوگان. ¨   

گردن نرم، نه لق ¨  

  بدن نرم وقابل انعطاف نه خشک. ¨ 

   کپل وزیر بدن قوی باشد. ¨  

  شرور وبد اخلاق نباشد. ¨  

  پوست اسب بايد شفاف و نرم باشد و بتوانيد با دست آنرا بگيريد نه اينكه به دنده ها چسبيده باشد . ¨  

  چشم روشن باشد . ¨  

  اشتهاي اسب خوب باشد و هميشه براي خوردن غذايش آماده باشد . ¨     بدنش بايد گرم باشد . ¨  

  پاها و دستها ميبايستي سرد باشد .

مدیریت اسب چوگان:

تمرينات :

براي تدارك بازي چوگان يك اسب خوب بايد سه ساعت در روز به روش قدم و يورتمه كوتاه از تپه بالا وپائین برود تا عضلاتش رشد کا فی بکند. در صبح بين غذاي اول و دوم دو ساعت و در بعد از ظهر يك ساعت با او تمرين شود. در ضمن تمرين بعد از ظهر، بمدت پنج دقيقه چهار نعل برويد و بعدها اين زمان را تا ده دقيقه افزايش دهيد، ميتوانيد گوي بزنيد ولي باز تأكيد مي شود يورتمه كوتاه و طولاني در تپه و ماهورها به اسب كمك زيادي خواهد كرد . تيمار: علاوه برغذا و تمرين، اسب در اصطبل احتياج به تيمار دارد. تيمار او بايد سريع، تمام و كمال و با حرارت انجام شود. نكات زير به هنگام تيمار اسب، حائز اهمیت هستند :

 الف ـ پاها و دستهاي اسب را بلند كرده و بازديدكنيد و از تميز بودن آنها اطمینان حاصل نمائید.

ب ـ قسمت قورباغه را ببينيدکه سالم باشد و بوي بد ندهد  بوي بد غالباً بعلت يك بيماري قارچی بوجود مي آيد.

ج ـ چشمها، بيني و پای دم ( قسمتي گوشتي دم اسب ) او را با اسفنج بشوئيد و جاهائي كه چين خورده هستند مثل زير گلو، آرنج، مفصل خرگوشي، زانوها و غيره را با انگشت بر خلاف خواب مو لمس كنيد.

د ـ آخور اسب را بازديد كرده و به مقدار ادرار توجه شود و در صورتيكه آلت و مقعد اسب كثيف باشد با آب گرم و صابون بشوئيد .

آب دادن: يك اسب روزانه بين 5 تا 15 ليتر آب نياز دارد. بايد قبل از هر وعده غذا به او آب بدهيد . بهتر است هميشه سطل آبي در كنار او قرار داده شود. ولي سه ساعت قبل از شروع بازي آب را ا ز كنار اسب برداريد . اسب سالم آب بيشتري ميخورد كه بسيار خوب است ولي هرگز بعد از غذا به اسب آب ندهيد. در صورتيكه سطل آب در اصطبل باشد و بعد ا ز غذا مقدار بسيار كمي بنوشد ضرري ندارد .

غذادادن : اسب معده بسيار كوچكي دارد. پس بايد بدفعات غذ ا بخورد. به اسب در روز چهار بار غذا بدهيد البته پنج يا شش دفعه بهتراست. سعي كنيد در ساعات معيني به او غذا بدهيد و براي اينكه معده اش در شب خالي نباشد. يك بار آخر شب و يك بار هم صبح زود حتماً به او غذا بدهيد.

مراقبت از دهان: طرز نگاه كردن به دندانهاي اسب را یاد بگیرید. بعد از بازي شخصاً دهان اسب خود را بازديد كنيد. بريدگي غالباً در جلوي دهنه اسب حدود يك اينچ زير دندان آسيا بوجود مي آيد و اسبي كه دهانش در محل قرار گرفتن دهنه زخم باشد هرگز نميتواند بهترين بازي را ارائه دهد. زيرا هر چرخش و ضربه اي بر روي زخم اثر میگذارد و هيچوقت التيام نخواهد پذيرفت. بنابر اين تا وقتي كه بريدگي جوش نخورده بهتر است از دهنه متحرك استفاده كنيد. دهان بعضي اسبها براي نگهداري دهنه دوبل بسيار كوچك است. سلامتي: تنها راهي كه اسب بخواهد به شما بفهماند كه حالش خوب نيست غذا نخوردن، لگد زدن و در موقع قولنج شدن نگاه كردن به شكمش است . چنانچه اسب ازخوردن غذا امتناع كرد اولين كاري كه بايد انجام شود

اندازه گیری درجه حرارت بدن اسب است. مگر اينكه دلايل قابل رويت ديگري مثل جراحت دهان و غيره داشته باشد. اگر متوجه شديد تمام جو در پهن اسب باقي مانده روشن است غذاي خود را نجويده فرو برده و ممكنست علت آن نيز دندانها باشد بنابراين بايد دندانها، فوراً سوهان شوند. هر روز به تاندونها، بندها و مفاصل اسب خود دست بكشيد تا چنانچه بعضي از قسمتهاي پا گرم شده است، قبل از اينكه بطور جدي توسعه پيدا كند آنرا معالجه كنيد. بعد از بازي در زمين سخت ممكنست پاي اسب ورم كند كه با بعضي آزمايشات قابل تشخیص است و مطابق دستورالعمل دامپزشك رفتار کنید.

چنانچه اسب شما لنگش دارد و شما علت اين لنگش را ازدست و پاي اسب ميدانيد نعل اسب را بكشيد و از يك نعلبند بخواهيد دستها وپاهاي او را امتحان كند. اگر پاهاي اسب شما در شب متورم شده معمولاً به عدم آمادگي بدني او ارتباط دارد. وسائل ضروري اسب و سوار در حين مسابقه چوگان : § بانداژ و يا بوت براي حفاظت چهار ساق اسب بمنظور عدم برخورد ضربات توپ و يا عصاي (چوب) چوگان به ساقها و تامين امنيت سلامت اسب.

§  انتخاب دهنه (لگام) مناسب از دسته pelham و يا دو دست جلو جهت كنترل هرچه بهتر اسب در حين مسابقه §  تعليمي ثابت . وسائل ضروري سواركار :

§  كلاه ايمني مخصوص چوگان .

§  دستكش .

§  شلاق چوگان كه اندازه آن تقريبا معادل 106 سانتيمتر مي باشد و علت آن نيز سهولت استفاده از آن حين مسابقه است .

§  چكمه سواركاري بدون بند . توپ چوگان : اندازه قطر توپ حدود 25/8 سانتيمتر است و در حدود 141-127 گرم وزن دارد، جنس توپ نيز از چوب بيد و يا بامبو مي باشد كه در شرايط بازي هاي تمريني از نوع پلاستيكي و فومي آن هم استفاده مي شود. 

چوب چوگان (MALLET): چوب چوگان از دو بخش الف) بدنه اصلی که عموماً از نی های خانواده بامبو ساخته میشود ولی رایج ترین نوع آن نی خیزران است که با انجام عملیات مختلف آن را مقاوم و قابل انعطاف نموده و مناسب برای بازی میسازند. ب) سرچوب که جنس آن از نوعی چوب به نام تیپا (Tipa) است و عمدتاً از درختان آمریکای جنوبی تهیه میشود. طول چوب معادل 129 سانتيمتر است و از 49 تا 54 اینچ شماره دارد.

بازیکنان میتوانند متناسب با اندازه اسبها از چوبهای مختلفی استفاده کنند. در انتهای دسته چوب هم نوار کتانی برای اتصال محکمتر با دست چوگان باز تعبیه شده است.

نحوۀ انجام ورزش چوگان مسابقات چوگان در زمان‌هاي خاصي مانند بهار، اوايل و اواخر تابستان و پاييز برگزار مي‌شود. در زمستان معمولاً يك نوع خاصي از بازي روي برف برگزار مي‌شود به اين صورت كه اگر برف به اندازه كافي و مطلوب باشد طوري كه اسب بتواند به راحتي بدود، مسابقه انجام مي‌شود. گوي در اين بازي به رنگ نارنجي يا قرمز است تا به خوبي روي برف ديده شود. امروزه این بازی مهیج به دو شکل در دنیا انجام میشود :

1- در زمینهای کوچک به ابعاد 100× 50 متر، که به چوگان مانژی معروف است و مسابقات آن با توپ های بادی که بعلت محدود بودن زمین خطر کمتری را برای بازیکنان دارد، انجام میشود.

2- چوگان در زمین بزرگ و در ابعاد 270× 180 مترکه ورزشکاران با گوی چوبی یا پلاستیکی به رقابت می پردازند. شایان ذکر است که وزن گوی نباید بیش از 140 گرم و اندازه آن هم نباید بیش از 8 سانتی متر باشد. در چوگان مانژی تعداد بازیکنان هرتیم سه نفر و در چوگان زمین بزرگ بازیکنان هرتیم چهارنفر میباشند.  از آنجایی که قوانین و اصطلاحات این بازی بسیار گسترده است و تاحدی از کشوری به کشور دیگر متفاوت میباشد در ذیل اشاره کلی و مختصری به اصطلاحات رایج و شرایط حاکم بر بازی چوگان در زمین بزرگ می کنیم.

زمین چوگان(Polo field ): همانطور که قبلاً اشاره شده زمین استاندارد چوگان به ابعاد 300× 200 یارد میباشد که حریم این زمین توسط تخته هایی که با ارتفاع کم در زمین کاشته میشوند مشخص میگردد.

جنس بستر زمین چوگان اغلب از چمن مخصوص و مقاوم میباشد اما زمینهای خاکی نیز برای این ورزش مناسب میباشند. زمین چوگان توسط خطی در عرض به دو نیمه مساوی تقسیم میشود که در هر طرف آن یک دروازه قرار دارد. طول دهنه این دروازه ها 8 یارد است و جنس تیرهای دروازه از حصیر بافته شده سبک میباشد تا درصورت برخورد بازیکنان با آن مشکلی برای آنها پیش نیاید. برای هر دروازه در فواصل 54-36-27-9 متري (60، 40،30، 10 یاردی) از دروازه، نقاطی مشخص گردیده که محل ضربات پنالتی را نشان میدهد.

چوکه (chukker): چوکه یک پریود زمانی از بازی است. بازی چوگان در زمین بزرگ معمولاً از 6 چوکه تشکیل میشود که هرچوکه معادل 7 دقیقه است. حدوداً 30 ثانیه مانده به پایان 7 دقیقه زنگ خاتمه زده میشود و در پایان 7 دقیقه با اعلام داور، چوکه خاتمه می پذیرد. هرگاه در پایان 6 چوکه تیمها از نظر گلهای زده شده برابر باشند بازی به چوکه هفتم کشیده میشود و در این چوکه زننده اولین گل برنده میدان میباشد. به همین خاطر به این چوکه sudden deal گفته میشود.

جای گیری (POSITION): به موقعیت بازیکنان در میدان اصطلاحاً جای گیری می گویند. در زمین بزرگ هرکدام از 4 بازیکن یک تیم وظیفه خاصی بعهده دارند، هرچند که در طول بازی این موقعیت ها تغییر میکند اما بازیکنان تلاش می کنند تا به جای اصلی خود بازگردند.

بازیکن شماره 1 نوک حمله تیم است و باید فقط برای به ثمررساندن گل تلاش کند. بازیکن شماره 2 نقش ساختن حمله و نیز ایجاد موقعیت مناسب برای بازیکن شماره 1 را دارد تا بتواند به راحتی گل بزند.

بازیکن شماره 3 در خط میان حمله و دفاع در حرکت است و باید برای تغییر سمت بازی به سوی جلو تلاش کند و بازیکن شماره 4 هم نقش دفاع را دارد و مسئولیت دروازه با اوست، اغلب ضربات ایستگاهی توسط این بازیکن زده میشود.

  هندیکاپ (HANDICAPS): کلیه بازیکنانی که اسامی آنها بعنوان چوگان باز ثبت میشود دارای هندیکاپ میباشند که درواقع رتبه بازیکن را نشان میدهد و از 2- شروع میشود و تا حد پیشرفته به 10+ نیز میرسد. اعطاي هندیکاپ به بازیکنان  به فاکتورهای زیادی وابسته است. (چگونگی ضربه زدن به گوی، مهارت سوارکاری ، هماهنگی با تیم و روحیه ورزشکاری و ...)

هندیکاپ یک تیم چوگان برابر است با جمع جبري هندیکاپ تک تک بازیکنان تیم. در بازیهایی که تیمها براساس هندیکاپ بازی می کنند تیم قویتر (هندیکاپ بالاتر) میباید نسبت به تفاضل هندیکاپ به تیم ضعیف تر گل ارفاق کند، مثلاً یک تیم 6 هندیکاپ برای بازی با تیم 4 هندیکاپ باید 2 گل ارفاق کند. تمام بازيکنان يک تيم داراي هندي‌کاپ 10 باشند ، هندي‌کاپ تيمي آنها 40 خواهد شد، به آن مسابقات در اصطلاح "چهل‌گل" مي‌گويند كه در حال حاضر كشورهاي انگليس و آرژانتين داراي اين مجموعه هستند. 

داورهاUMPIRES) ): دو داور سوار در داخل میدان حضور دارند که هریک در یک سمت زمین مستقر میشوند و با هماهنگی یکدیگر درصورت شکل گیری خطا، رای مشترکی صادر می کنند. 

داور سوم (THIRD MAN): این داور در خارج زمین می نشیند و اگر دو داور سوار در موردی با هم به توافق نرسند رای این داور تصمیم نهایی را معین می کند. نگهداری وقت (TIME OUT): داور تنها زمانی مجاز است وقت را نگه دارد که خطایی صورت گرفته باشد و یا حادثه ناگواری رخ دهد و یا بنا به دلایلی به صلاح دید او نیاز به توقف بازی باشد و بازیکنان درصورتی میتوانند از داور درخواست نگهداشتن وقت را بکنند که زین، دهنه، رکاب و ... آنها دچار نقص شده باشد که برای سوارکار خطرساز شود و یا هریک از سوارکاران یا اسبها دچار خونریزی و جراحت شده باشند، ولی بابت تعویض اسبها زمان گرفته نخواهد شد.

خلاصه اي از قوانين ورزش چوگان: پايه گذار اين قوانين در سه كشور انگلستان ، آمريكا و آرژانتين به ترتيب harlingham club ، انجمن چوگان آمريكا و انجمن چوگان آرژانتين مي باشند كه همگي آنها در مبنا و اصول اوليه مشترك مي باشند و فرق چنداني با هم ندارند .

مدت زمان مسابقه: يك دوره بازي چوگان به 6 قسمت زماني( چوکه ) كه هر كدام 7 دقيقه مي باشد تقسيم مي شود. البته اين استاندارد مربوط به كشور انگلستان مي باشد ولي در آرژانتين و آمريكا اين مدت زماني به هشت قسمت تقسيم شده و بين هر چوكه استراحتي معادل3 دقيقه و بين دو نيمه 5 دقيقه درنظر گرفته مي شود . در يك بازي معمولاً از يك اسب حداكثر در دو چوكه استفاده مي شود، البته بايد بين آنها يك چوكه به اسب استراحت داده شود و سپس چوكه دوم خود را آغاز کند . شروع مسابقه چوگان: در ابتداي شروع مسابقه ، هر دو تيم در ميانه زمين و پشت خط مياني صف آرائي کرده و چيدمان مخصوص بخود را مي گيرند و سپس داور توپ را از فاصله 6/4 متري به ميان آنها پرتاب مي کند و سپس بازي با تصاحب توپ از طرف يكي از دو تيم شروع مي شود .

توقف بازي و شرايط خاص نگهداشتن بازي: توقف مسابقه چوگان در شرايط معمولي فقط در زمان پايان يك چوكه و به دستور داور جهت استراحت و تعويض اسبها صورت مي گيرد ولي اگر در ميان يك چوكه يكي از اتفاقات زير رخ دهد داور مي تواند دستور توقف بازي را صادر نمايد :

o       زمين خوردن يكي از اسبها در حين مسابقه .

o       مصدوم شدن يك اسب بر اثر سانحه و يا اتفاقي غيرمترقبه براي يكي از اسبها .

o   در صورت زمين خوردن سواركار از اسب بطوري كه اتفاق جدي براي سواركار رخ نداده باشد، بازي همچنان ادامه خواهد داشت .

خطاها: o       قطع مسير سواركاري كه در طول مسير خود در حال گوي زدن است و با اين حركت حريف را به مخاطره بياندازد

o       ضربه زدن از جهت مخالف .

o       سواركاري و يا زدن ضربه به شكلي خطرناك كه براي ساير سواركارها ايجاد خطر نمايد .

جريمه ها:

§  احتساب يك گل براي تيم مقابل درصورت برخورد خطرناك و يا خطاي عمد در نزديكي دروازه .

§ زدن يك ضربه آزاد از فاصله 27 متري در جهت مخالف دروازه و قرار گرفتن مدافعين در پشت خط دروازه و قابل به ذكر است كه زماني مدافعين حق دخالت دارند كه ضربه زده شود .

§  زدن يك ضربه آزاد از فاصله 36 متري با همان شرايط .

§  زدن يك ضربه آزاد از فاصله 54 متري با اين شرايط كه هيچ مدافعي تا فاصله 27 متري نقطه زدن توپ نبايد قرارداشته باشد.

§  زدن يك ضربه آزاد از وسط زمين بدون وجود قانوني مانند آفسايد و … .

§ زدن يك ضربه آزاد از محل وقوع خطا كه در اين شرايط هيچ مدافعي نبايد تا فاصله 27 متري از نقطه زدن ضربه قرار داشته باشد .

§ كرنر مانند فوتبال وجود ندارد ولي حركتي مشابه به شكل زير انجام مي گيرد: يك ضربه آزاد از فاصله 54 متري دروازه به اين شرط كه مدافعين در فاصله 27 متري از زدن ضربه قرارداشته باشند .

داوري: بازي چوگان توسط دو سر داور و يك داور قضاوت مي شود كه سرداورها براي اينكه در كم و كيف بازي قرار داشته باشند سوار بر اسب مي باشند در صورت توافق بين كاپيتانهاي تيمها مي تواندقضاوت را به دو سرداور واگذار کرد ولي اگر داور سوم حضور داشته باشد حكم قطعي در صورت عدم توافق دو داور در تصميم گيري ، به عهده اوست.

نحوه ثبت امتيازات در مسابقه چوگان : زماني يك امتياز براي تيمي ثبت مي شود كه توپ از خط دروازه آشكارا گذشته باشد و داور نيز صحت آن را تصديق نمايد ، در صورتيكه توپ به قسمت فوقاني دروازه برخورد کند ثبت امتياز مشروط به تائيديه داورخواهد بود.

منابع:     1-    آذرنوش، آذرتاش؛ دو هزار سال چوگان و مدارک کهن آن، ارائه شده در مجموعه مقالات دومین کنگره بین المللی اسب و اسب داری.     

   2-         آذرنوش، آذرتاش؛ چوگان به سبک ایرانی، نامۀ فرهنگستان   

     3-        ابراهيم پور، محمد تقي؛ چوگان ، تهران، فدراسیون چوگان ایران، 1353   

     4-        ابراهیم پور، محمدتقی و یحیی رضایی نژاد؛ اسب، اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، مرکز نشر، 1384         5-        اوحدی نیا، حسن؛ پرورش اسب و ورزش سوارکاری، تهران، علم و قلم، 1378.    

     6-        بی نام؛ اسب ها، فصلنامه یا کریم، سال سوم، شماره سوم، 1387.   

     7-        خلیلی، ولی الله؛ از اردشیر بابکان تا فدراسیون چوگان، http://www.chn.ir/News/?section=2&id=4012         8-        جزيني، مهسا؛ پایتخت چوگان جهان زمین استاندارد ندارد ، روزنامه ایران، شماره 4206، 1388.         9-        دایرة المعارف دانش بشر، مترجمان : عبدالحسین آذرنگ و(همکاران)جلد دوم، چاپ دوم، تهران، فرهنگ نشرنو،1383.  

   10-      علیجانیان، رضا؛ تاریخ تربیت بدنی ایران وجهان و بازیهای المپیک،اصفهان، پوریای ولی، 1388. 

     11-      فرهنگ دهخدا    

  12-       قابل رحمت، حسین؛ نجیب و همدم قدیمی انسان، ماهنامه دامداران ایران، شماره 58، 1383.    

   13-        کیانی، مهدی؛ تاریخچه چوگان، http://irangolara.com/index.php?do=cat&category=asb       14-      معین، محمد؛ فرهنگ فارسی(متوسط)(جلداول)، تهران، امیرکبیر، چاپ بیست و سوم، 1385.  

    15-       معروفخاني، فرشته؛ مديريت اصطبل چوگان ، مجله اسب، شماره 38 .   

    16-       موحد، سعید رحمانی؛ چوگان، پرشتاب ترین بازی ورزشی دنیا،http://www.iranpolo.org