اسپریس

قرقاول پرندة پرطرف دار

قرقاول نر به دم بسیار بلند و رنگین و راه رفتن باشکوهش، معروف است. این پرنده در نوار شمالی کشور، در جنگل های مرطوب، بوته زارهای تمشک و جنگل ها زندگی می کند.

پرندة پرطرف دار

قرقاول، به خصوص جنس نر آن، پرندة زیبایی است که گوشت خوش مزه ای هم دارد. موفقیت در شکار این پرنده معیار سنجش مهارت شکارچیان است؛ زیرا قرقاول به طور ناگهانی از روی زمین برمی خیزد و پس از مقداری اوج گرفتن از بالای درختان، به طور مستقیم به پرواز ادامه می دهد و در بوته زارها فرود می آید. به همین سبب شکار آن آسان نیست. در دنیا انواع زیادی قرقاول وجود دارد که4 نوع از آنها در ایران زندگی می کند. اسن قرقاول ها از نظر رنگ، و نقش و نگارهای بال و پر با هم تفاوت دارند. پرطرف دار بودن قرقاول ها باعث شده است که علاقه مندان به شکار این پرندگان، آن ها را به زیستگاه هایی تازه ببرند.

نام فارسی:قرقاول                                                                                                

نام انگلیسی:Pheasant

نام علمی:Phasianus Colchicus

خانواده:قرقاولیان (PHeasanidae)              

جمعیت: در سال های اخیر به شدت از جمعیت آن کاسته شده است. این پرنده تنها در نقاط محدودی از بیشه زارهاو تمشک زارهای شمال کشور بومی است و زیست می کند.

پراکنش: قرقاول زیرگونه های متعددی دارد و در ایران نیز دارای چهار زیرگونه است. در قفقاز، ترکیه، ارمنستان،روسیه چین،مغولستان،کره، شمال بیرمانی،اروپا آمریکای شمالی، هاوایی و زلاندنو دیده می شود.

در ایران شمال کشور به صورت نواری از آذربایجان و ارسباران، تا سرخ و خراسان  شمالی پراکنده است.

زیستگاه: قرقاول در جنگل های مرطوب، تمشک زارها و درخت زارهای پهن برگ زندگی می کند.

اندازه:طول بدن پرندة نر85سانتی متر و طول بدن پرندة ماده60 سانتی متر است.

ریخت شناسی: پر و بال پرندة نر بسیار رنگین است. سر آن سبز براق با پوست برهنه، و دور چشم هایش قرمز است. پاهای این پرنده سیخک دارد. پرندة ماده کوچک تر است و به رنگ قهوه ای دیده می شود. دم در هر دو جنس بلند است.

رژیم غذایی: قرقاول از بذرها، گیاهان و حشره ها و گاهی از حلزون، سوسمار، موش،قورباقه و...تغذیه می کند.

زادآوری:پرندة ماده در لانه ای که روی زمین در داخل حفره ها ساخته است، 7تا 15 تخم مایل به قهوه ای می گذارد.سپس، 23تا27 روز روی تخم ها می خوابد

وضع حفاظتی گونه: قرقاول از پرندگان حفاظت شدة ایران است. به علت کاهش جمعیت این پرنده در سال های اخیر اجرای برنامه های حفاظتی لازم به نظر می رسد.

خطر در کمین قرقاول های ایران

4نژاد قرقاول که در ایران وجود دارند، از خالص ترین نژادهای این گونه در دنیا هستند. متأسفانه در سالهای اخیر، 2 زیرگونة چینی و مغولی قرقاول را برای استفاده از گوشت این پرندگان و پرورش آن ها وارد ایران کرده اند. اگر تنها یک قطعه از این نژادهای غیر بومی چینی و مغولی، که به دلیل داشتن طوق سفید بر گردن جنس نر کاملاً مشخص اند، به صورت نا دانسته و غیر عمد وارد منطقة زیست نژادهای بومی قرقاول در کشور ما شوند، تداخل نژادی در بین قرقاول های ایرانی به وجود می آید که زیان های ناشی از آن جبران ناپذیر است.

پرندگانی با زیستگاه مجزا

هر یک از اعضای خانوادة قرقاولیان زیستگاهی مجزا و متفاوت برگزیده است؛ برای مثال، کبک دری، در میان صخره ها و همراه با کل ها و بزها زندگی می کند. سیاه خروس یا خروس قفقازی نیز جنگل های سردسیر و کوهستانی شمال غربی کشور را انتخاب کرده است. کبک در کوهستان ها، تیهو در بیابان ها و کبک چیل در مراتع کوهستانی برف گیر زندگی می کند. بلدرچین نیز در میان علفزارهای کوهستانی و مزرعه های کشاورزی، که آب زیادی نداشته باشند، به سر می برد. زیستگاه قرقاول جنگل های مرطوب، بوته زارهای تمشک و درخت زارهای پهن برگ است.

قرقاول خروس وحشی!

قرقاول پرنده ای قلمرو طلب است و پرندة نر در طول سال، قلمرو خود را حفظ می کند. این پرنده برای آنکه محدودة قلمرو خود را به پرندگان نر دیگر نشان بدهد، آواز می خواند. آوازخوانی قرقاول ها به خصوص هنگام صبح و پس از طلوع آفتاب بسیار زیاد دیده می شود. محققان حیات وحش قرقاول ها را از روی همین آوازشان سرشماری می کنند. صدای این پرندة شبیه صدای خروس های محلی شمال ایران است؛ به همین سبب، مردم شمال کشور به آن خروس می گویند! در قرقاول ها چند همسری وجود دارد. به همین دلیل، قرقاول های نر بر سر به دست آوردن ماده ها با هم رقابت می کنند. سپس، قرقاول نر پیروز با بیشتر ماده ها جفت گیری می کند. پرندة نر در ساختن لانه، خوابیدن روی تخم و پرورش جوجه ها با پروندة ماده هم کاری نمی کند. ماده ها در زیر بوته ها، داخل چپرها و جنگل های با تلاقی آشیانه می سازند و بین 8 تا 15تخم می گذارند.

نقش قرقاول در طبیعت

قرقاول با خوردن میوه های جنگلی و دفع دانه ها، به پراکنش بذر آنها کمک می کند. همچنین با تغذیه از حشره ها، جمعیت آن ها را در طبیعت متعادل نگه می دارد. قرقاول ها و به خصوص تخم های آن ها غذای حیواناتی مانند شغال است. انسان نیز به شکار این پرنده علاقه زیادی دارد.

منبع: جمعی از نویسندگان؛ فرهنگ نامۀ حیات وحش ایران، تهران، طلایی، 1388