اسپریس

قرقاول های گیلان نیازمند حمایت جدی تر

شنبه ، 27 فروردين 1390 ، 15:18

تذرو، خروس صحرايي يا قرقاول که گيلاني ها به آن تورنگ مي گويند، يکي از 95 پرونده ي حمايت شده ي ايران است که در جنگل هاي مرطوب و پائين دست، بوته زارهاي تمشک و باغ هاي چاي ومرکبات گيلان زندگي مي کند.

اين پرنده ي زيبا وحلال گوشت که نام علمي آن colchicus  Phasianus است. ازنظر مشخصات ظاهری و فیزیولوژیکی کم وبیش همه ی خصوصیات گروه ماکیان را دارد. جثه ی قرقاول به اندازه ی مرغ و خروس معمولی است ولی پرهای دم این پرنده درازتراست و در برخی از نژادها به یک ونیم مترهم  می رسد. رنگ پروبال قرقاول نر، سبز، قرمز وسیاه و قرقاول ماده خاکستری مایل به قهوه ای است.

قرقاول ها، غيراز گيلان در مازندران، خراسان رضوي و نواحي شمال غرب ايران هم زندگي مي کنند.
براساس اعلام اداره ی کل حفاظت محیط زیست گیلان این پرنده از اواخر دهه ي 40 شمسی و با تشکيل سازمان شکارباني و نظارت برصيد، جزء پرندگان حمايت شده و شکار ممنوع ايران درآمده است.

به گفته ي مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان، قرار گرفتن قرقاول در فهرست پرندگان حمايت شده به اين معني است که تعداد اين پرنده به حدي کم شده که شکار و يا هرعامل تهديد کننده ي ديگري مي تواند نسل آن را منقرض کند.

اميرعبدوس مي گويد: براساس آخرين سرشماري قرقاول هاي گيلان که بهار 89 انجام شد، 8 هزار و 109 طاقه قرقاول در 104 زيستگاه طبيعي گيلان زندگي مي کند که اين آمار با توجه به تعدد و وسعت زيستگاه ها وشرايط مساعد زيست محيطي گيلان آمار نگران کننده اي است.

اين کارشناس محيط زيست معتقد است: توانمندي هاي زيست محيطي گيلان ايجاب مي کند دست کم3 برابر تعداد قرقاول هاي سرشماري شده، قرقاول در اين استان زندگي کند.

مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان درادامه با اشاره به مهم ترين عواملي که حيات اين پرنده ي زيبا را تهديد مي کند گفت: شکار غيرمجاز، تخريب زيستگاه هاي طبيعي و استفاده ی فراوان از کودها و سموم شيميايي در باغ هاي چاي و مرکبات، سه عامل مهمي است که زندگي طبيعي قرقاول هاي گيلان را بامخاطراتي جدي روبه رو کرده و در کاهش نسل آن موثر است.

اميرعبدوس با بیان اینکه بین دهه های40تا70به رغم شکار ممنوع بودن قرقاول، هرازچند گاهی به صورت محدودمجوزهایی برای شکاراین پرنده صادرشده است گفت:براساس اسناد اداره ي کل حفاظت محيط زيست گيلان، از10 سال پيش تاکنون،هيچ مجوزشکاري براي قرقاول های گیلان صادرنشده است،اما با این وجود هرساله شاهد شکاراين پرنده ازسوي شکارچيان غيرمجاز هستيم.

وي گفت:گوشت لذيذ اين پرنده ونيزظاهرزيبا وجذابش باعث شده است اين پرنده، مشتريان فراواني داشته باشد،تا جائي که زنده ويا  تاکسي درمي شده ي اين پرنده، در کشورهاي حاشيه ی خليج فارس و حتي در کشور مورد توجه است.

مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان مي گويد:بررسي ها حاکيست هر طاقه قرقاول شکارشده، در مناطق مختلف کشور تا 60 هزار تومان هم به فروش مي رسد که البته قيمت اين پرنده در کشورهاي حاشيه ی خليج فارس به مراتب بيشتراست.

اميرعبدوس با اشاره به آماردستگيري شکارچيان قرقاول گفت: ماموران حفاظت محيط زيست گيلان در10 سال گذشته،40 شکارچي را به جرم شکارقرقاول دستگير و ازآنان بيش از40 قرقاول کشف کرده اند که البته فقط 2 طاقه ازآنها زنده بودند.

وي البته گفت: بي شک شکارچياني نيزهستند که دور ازچشم ماموران حفاظت محيط زيست، قرقاول ها را شکار مي کنند که گمانه زني ها حاکيست متاسفانه اين شکارچيان سالانه دست کم بیش از 40 قرقاول را به کام مرگ مي فرستند.

مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان درادامه با اشاره به اينکه تخريب زيستگاه هاي طبيعي قرقاول ها درگيلان، دومين عامل کاهش نسل اين پرنده ي زيباست گفت: قرقاول ها به طورطبيعي درجنگل هاي جلگه ای و پائين دست گيلان زندگي مي کنند، جنگل هايي که بخشی از آن ها به علت توسعه ي شهرها و نيز تبديل شدن به اراضي کشاورزي نابود شده اند.

اميرعبدوس مي گويد: بيشتر شهرهاي گيلان در کنار جنگل ها قرار دارند و توسعه محيط هاي شهري، معنايي جزتخريب جنگل هاي پائين دست گيلان ندارد، از اين رو جنگل هايي که روزگاري زيستگاه طبيعي قرقاول ها بودند امروزه به خانه، خيابان،پارکينگ وديگراماکن شهری تبديل شده اند.

وي افزود: تبدیل بخش هایی از جنگل های پایین دست گیلان به پارک های جنگلی نیز مزید برعلت است چراکه این پارک ها معمولا محل گشت و گذار مردم و مسافرانند واین امر مانع اسکان و زادآوری طبیعی پرندگانی نظیر قرقاول می شود.

این مقام مسئول درادامه گفت:تغييرکاربري اراضي جنگلي درسال هاي گذشته وتبديل جنگل هاي حاشيه ی روستاها به مزارع کشاورزي،عامل ديگري در تخريب زيست گاه هاي طبيعي قرقاول هاست.

واما معاون محيط طبيعي اداره ی کل حفاظت محيط زيست گيلان نيز در گفتگو با خبرنگار ما، با اشاره به عامل ديگري که در کاهش نسل قرقاول ها موثراست گفت:استفاده ي گسترده ی باغ داران چاي ومرکبات ازآفت کش ها و نيز کودهاي شيميايي از عوامل کاهش تدريجي تعداد قرقاول هاست.

حسين علي نژاد مي گويد:استفاده ي باغ داران ازسموم دفع آفات،باعث نابودي انواع حشرات دراين باغ ها مي شود وچون قرقاول ها به طورطبيعي ازحشرات تغذيه مي کنند،با کمبود شديد مواد غذايي روبه رو مي شوند وبه ناچار زيستگاه هاي طبيعي شان را ترک مي کنند.

وي با بيان اينکه تغذيه ي قرقاول ها ازحشرات مسموم نيز،در دراز مدت،موجب مرگ ومير آن ها مي شود گفت:قرقاول ها ازدانه،برگ وميوه ی برخي ازگياهان هم که معمولا درباغ هاي چاي ومرکبات مي رويند تغذیه می کنند و تغذیه از این گیاهان که پس از بکارگیری سموم آفت کش از سوی باغداران مسموم می شوند باعث بروز انواع بيماري های گوارشی به ویژه تورم چينه دان قرقاول ها و مرگ و مير آنان مي شود.

معاون محيط طبيعي اداره ی کل حفاظت محيط زيست گيلان افزود:خوردن کودهای شیمیایی جامد که معمولا به صورت دانه های ریز درباغ ها افشانده می شوند هم باعث تشنگی مفرط قرقاول ها و در نتیجه خوردن بیش از اندازه ی آب و مرگ این پرندگان می شود.

حسين علي نژاد می گوید: اگر چه آمار دقيقي از مرگ و ميرقرقاول ها به علت استفاده ی کشاورزان از سموم و کودهاي شيميايي وجود ندارد، اما کاهش محسوس تعداد قرقاول ها در باغ هاي چاي و مرکبات، از خطرات جدي سموم و کودهای شيميايي برحيات اين پرندگان حکايت دارد.

اين کارشناس مسايل زيست محيطي افزود: براساس آمارهاي سازمان جهاد کشاورزي گيلان، سالانه حدود 91 هزار تن انواع سموم و کودهاي شيميايي در مزارع و باغ هاي گيلان استفاده مي شود که تا زماني که براي کاهش مصرف بی رویه يا حذف اين سموم وکودها چاره اي انديشيده نشود،نمي توان به بازگشت قرقاول ها به باغ هاي چاي ومرکبات گيلان اميدواربود.

معاون محيط طبيعي اداره ی کل حفاظت محيط زيست گيلان،اجراي طرح مبارزه ی بيولوژيک با آفات کشاورزي را راهکار مناسبي براي حذف سموم شيميايي دانست و گفت: اگرچه سازمان جهاد کشاورزي دراين زمينه اقداماتي انجام داده است، اما به نظر مي رسد با توجه به اهميت زيست محيطي اين کار، بايد تلاش هايش را چند برابر کند.

واما درحاليکه معاون محيط طبيعي اداره ي کل حفاظت محيط زيست گيلان معتقد است کاربرد بي رويه ی آفت کش ها وکودهاي شيميايي درباغ هاي چاي ومرکبات يکي از عوامل مهم نابودي تدريجي قرقاول های گيلان است،معاون بهبود توليدات گياهي سازمان جهادکشاورزي گيلان با رد اين موضوع گفت:استفاده ازسموم شيميايي براي دفع آفت هاي کشاورزي،سال هاست که در اولويت مبارزه با بيماري هاي گياهي باغ هاي چاي ومرکبات قرار ندارد وسازمان جهاد کشاورزي با به کارگيري روش هاي نوين مبارزه ي مکانيکي وبيولوژيکي و دربرخي موارد تلفيق اين دو روش،تلاش مي کند استفاده ازسموم آفت کش را به حداقل برساند.

ايرج بنيادي مي گويد:دست کم در5 سال گذشته تلاش کرده ايم با افزايش دانش کشاورزان از طریق کارهای ترویجی و نیز فراهم کردن امکانات مبارزه ي غيرشيميايي، استفاده ازسموم شيميايي را کاهش دهيم.

اين مقام مسئول مي گويد:اگرچه پارسال 698تن انواع سم و 90هزارتن انواع کود های شیمیایی در مزارع وباغ های گیلان استفاده شده است، اما این رقم نسبت به 3 هزار تن سم و 125 هزارتن کود شیمیایی ای که در سال 70 برای آفت زدایی و تقویت خاک در مزارع وباغ های گیلان مصرف شد، رقم زیادی نیست و گذشته از آن بنا داریم این رقم را در سال های آینده بازهم کاهش دهیم.

معاون بهبود توليدات گياهي سازمان جهادکشاورزي گيلان درتوضيح اين مطلب گفت: براي مثال توزيع سوسک کريپ تيلي موس که دشمن طبيعي شته ي چاي و آفت شپشک زردآلوی ساحلی درختان مرکبات محسوب می شود يکي از شيوه هاي مبارزه ي غيرشيميايي با آفات کشاورزي است که درحال حاضر در 40 درصد باغ هاي چاي و 25 درصد از باغ هاي مرکبات گيلان از آن استفاده می شود.

ايرج بنيادي البته پذيرفت کاربرد بي رويه ی سموم کشاورزي دردهه هاي گذشته، آسيب هاي فراواني به محيط زيست وارد کرده ا ست وسازمان جهادکشاورزي گيلان با درک اين واقعيت تلخ،تلاش کرده است با اجرای روش هاي غيرشيميايي مبارزه با آفات،اين مشکل را حل کند.

واما مديرکل منابع طبيعي وآبخيزداري گیلان نيزدرگفتگوبا خبرنگارما با پذيرفتن اينکه توسعه ي شهرنشيني وتبديل جنگل هاي حاشيه ي روستاها به مزارع کشاورزي، عامل مهمي درتخريب زيستگاه هاي طبيعي قرقاول هاست گفت:مهاجرت روستائيان به شهرها،مشکلات اقتصادي ونبود نگاه جامع وعميق به اهميت منابع طبيعي،در سال هاي گذشته ازعوامل ايجاد اين مشکل است.

رحمت ا...رحماني با ارایه ی آماری از وسعت کل جنگل های گیلان گفت:گیلان دردهه ی40،حدود 603هزارهکتارجنگل طبیعی داشت که این رقم در حال حاضر  به 565هزارهکتارکاهش یافته است.البته 30هزار هکتار جنگل دست کاشت هم در گیلان وجود دارد که برای کاهش آثار سوء نابودی جنگل ها ایجاد شده اند.
وی با بیان اینکه آماردقیق ومستندی از وسعت جنگل های جلگه ای وپایین دست گیلان دردهه ی 40 وجود ندارد گفت:اگرچه درحال حاضرگیلان 40هزار هکتارجنگل طبیعی در مناطق پایین دست دارد اما گمانه زنی ها حاکیست 50 سال پیش این مقدار یک ونیم درصد بیشتر بوده است.

این مقام مسئول درادامه با اشاره به اینکه در حال حاضر17هزار هکتار پارک  جنگلی درگیلان وجود دارد گفت:اداره ی کل منابع طبیعی وآبخیزداری گیلان در چند سال اخیرناچارشده است برای حفاظت ازجنگل های جلگه ای وجلوگیری ازتخریب آن ها،بخش هایی از این جنگل ها را به پارک های جنگلی تبدیل کند و اگرچه ممکن است این کار زندگی عادی برخی موجودات جانوری را با مشکلاتی روبرو کند اما برای حفظ عرصه های جنگلی الزامی است.

واما مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان درگفتگوبا خبرنگارما با اشاره به تلاش هاي اداره ي متبوعش براي حفظ وافزايش نسل قرقاول هاي گيلان گفت: علاوه براقدامات حفاظتي ومقابله با شکارغيرمجازاين پرنده اجراي سالانه ي سرشماري قرقاول هاي گيلان از برنامه هاي حفاظت محيط زيست گيلان دراين زمينه است.

اميرعبدوس درتوضيح اهداف وچگونگي اجراي طرح سرشماري قرقاول ها در گيلان افزود:اين طرح که اجراي آن ازسال 85 درگيلان آغازشده است،مهمترين برنامه ي محوري حفاظت ازقرقاول هاي گيلان است.
اين مقام مسئول افزود:سرشماری سالانه ی قرقاول ها با کمک ماموران اداره ي کل حفاظت محيط زيست و ساکنان بومي حاشيه ي زيستگاه هاي طبيعي قرقاول ها از پانزدهم فروردين تا دهم ارديبهشت هرسال اجرا مي شود.

وي تاکيد کرد:سرشماري سالانه ي قرقاول ها با هدف شناسايي وضعيت زيستي و پراکنش اين پرنده در گيلان،حفظ بانک ژني آن ازطريق جلوگيري از اختلاط نسل قرقاول هاي طبيعي و پرورشي با یکدیگر، پي بردن به کارکردهاي اين پرنده در تنوع زيستي و نقش قرقاول دراکوسيستم اجرا مي شود.

مديرکل حفاظت محيط زيست گيلان معتقد است: مجموع اقدامات همکارانش باعث شده است که تعداد قرقاول های گیلان در 4 سال گذشته 2برابرشود اما این به معنی نجات این پرنده ی زیبا از مخاطراتی که زندگی طبیعی اش را تهدید می کند نیست و اقدامات حمایتی از پرنده نه تنها باید ادامه داشته باشد بلکه باید تشدید شود.

کوتاه سخن اینکه: قرار گرفتن نام قرقاول در فهرست پرندگان حمایت شده ی ایران، زنگ خطری است که لزوم توجه بیشتر به حفظ نسل و کاهش عوامل تهدید کننده ی حیات این پرنده ی کمیاب را آشکارمی کند. به نظر می رسد حفظ و توسعه ی زیستگاه های طبیعی قرقاول ها و نیز کاهش یا حذف تدریجی آفت کش ها و کودهای شیمیایی که سلامت این پرندگان را با مخاطراتی جدی روبرو کرده است باید بیشتر در اولویت قرار گیرد.البته این امر بی شک مقوله ای فرا سازمانی است و فقط نمی توان از سازمان حفاظت محیط زیست انتظار داشت به تنهایی در این زمینه تلاش کند.

از سوی دیگر مهار کردن شکار قرقاول ها و تشدید برخورد با شکارچیان هم باید مد نظر قرار گیرد اما نباید فراموش کرد اگر شرایط لازم برای ازدیاد نسل  قرقاول ها از طریق فراهم شدن شرایط زیستی شان مهیا شود، شکار، تهدیدی کاملا جدی برای این پرنده نیست.

تقویت فرهنگ عمومی در زمینه ی لزوم حفاظت همگانی  از قرقاول ها و کمک گرفتن از گروه های مردم نهاد یا NGO ها نیز در این زمینه کارگشا به نظرمی رسد.

سردبیر: سیدجلال الدین رضاپور محمدی/ دبیر: کبرا اجدادی/ خبرنگار: کبرا اجدادی - اطلاعات و اخبار صدا و سیمای مرکز گیلان

  خبر مرکز گیلان

  http://guilan.irib.ir/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1