اسپریس

گونه شناسی  قرقاول

کلیه پرندگانی تحت عنوان قرقاول شناخته میشوند در واقع یکی از هشت گروه گونه­های پرندگانی هستند که در درون راسته گالیفرم (Galliforms) طبقه بندی می­شوند. این هشت گروه از پرندگان در زبان عامیانه تحت عنوان پرندگان شکاری (Game birds) شناخته شده و عبارتند از: مگاپودها (Megapods)، کراسیدها(Cracids)، بوقلمون­ها(Turkeys)، خروس­ها(Grouse)، کبک­ها(Partridges)، جینی فاول­ها(Guineafowal)، قرقاول­ها(Pheasants) و بلدرچین­های دنیای جدید(New World Quails).

تاکسونومیست­ها قرقاول را از خویشاوندان کبک­های دنیای قدیم، بلدرچین­ها و کبک­های دری دانسته و قرابت این گروه­ها را نسبت به یکدیگر بیش از سایر گروه­ها ارزابیابی می­کنند.به عقیده پیترز(Peters,1934)، جانسگارد(Jansgard,1973)، و دلاکور(Delacour,1977) کلیه این گونه­ها جزو زیر خانواده Phasianinae  از خانواده Phasianidae هستند که شامل خروس­ها(Grouse) و بلدرچین  دنیای جدید(New World Quails) نیز می­شوند. گاهی نیز زیر خانواده Phasianinae خود به دو نژاد یعنی قرقاول­ها در گروه Phasianini و کبک­های دنیای جدید، بلدرچین­ها و گونه­های کبک دری در گروه Perdcini طبقه­بندی می­شود. (June gard,1986). اخیراً سیبلی(Sibly,1990) و مونرو (Monroe,1993)، قرقاول­ها و کبک­های دنیای قدیم، بلدرچین­ها و کبک دری را ( به استثنای خروس­ها و بلدرچین­های دنیای جدید) در خانواده Phasianidae طبقه­بندی کرده­اند. با این حال تا کنون عقیده ثابت شده­ای مبتنی بر اینکه کدام گروه از گونه­های راستهGalliform  جزو خانواده قرقاول هستند، ارائه نگردیده است. آنچه در این گزارش به عنوان گروه­های خانواده قرقاول مورد ارزیابی قرار میگیرد از طبقه­بندی و نامگذاری سیبلی و مونروMonroe,1993) & Sibly) اقتباس گریده است که به عنوان استاندارد جهانی مؤسسه بین المللی حیات پرندگان نیز پذیرفته شده است.

جایگاه قرقاول معمولی(Common Pheasant) در سلسله مراتب تاکسونومیک در نمودار شماره 1 ارائه گردیده است. این گروه­ از قرقاول ها که گسترش جهانی دارند، و با نام علمیPhasianus Colchichus می­باشند. سایر گونه­های قرقاول شامل طاووس­ها، تراگوپان­ها، خروس جنگی( جد خروس اهلی) و قرقاول­های خارجی بنام­های آرگوس(Argus)، مونال(MONAL)، گوش­دار(Eared)، کالیج(Kalij)، رافد(Ruffed) و دم دراز می­باشند.

 قرقاول معمولی دارای زیر گونه­های متعددی میباشد که تفاوت آنها تنها در محدوده جغرافیایی و رنگ پرهای جنس نر آن میباشد. زیر گونه­های معرفی شده به نقاط دیگر جهان نیز معمولاً بدلیل امکان آمیزش آزاد با یکدیگر زیر گونه­های هیبرید جدیدی ایجاد کرده­اند بویژه(Phasianus Versicolor) که در واقع آمیزه­ای از قرقاول معمولی و قرقاول سبز ژاپنی است. با این حال نتایج مطالعات صورت پذیرفته بر روی کلیه گونه­های قرقاول- علیرغم کم بودن اطلاعات از بیولوژی و اکولوژی بسیاری از گونه­های شناخته شده- مبین این موضوع است که کلیه قرقاول­ها علیرغم وجود تفاوت در مورفولوژی و ریخت شناسی گونه­ها و زیر گونه­ها، دارای شباهت­های ذاتی از نقطه نظر انتخاب زیستگاه، رفتار تغذیه­ای، آشیانسازی و زادآوری تظاهرات جنسی و روابط اکولوژیک با سایر موجودات در زیستگاه می­باشند. با این حال ممکن است با توجه به تغییرات موجود در ترکیب عناصر زیستگاهی، وسعت زیستگاه، منطقه جغرافیایی، امنیت زیستگاه و نوع مدیریت زیستگاه بویژه در مورد زیر گونه­های یک گونه در نقاط جغرافیایی متفاوت، تفاوت­هایی در رنگ پرهای جنس نر، قدرت پرواز، رفتار در هنگام جفت­گیری و انتخاب و دفاع از قلمرو  و یا رفتار تغذیه­ای مشاهده گردد، اما این تفاوت­ها، عامل تعیین کننده­ای در کلیت روش مدیریتی و حفاظتی محسوب نمی­گردد. بر اساس مطالعات انجام شده در کشور، تنها گونه قرقاول موجود در کشورPhasianus colchicus میباشد که چهار زیرگونه بنامهای: P.C taleschensis ،P.C persicuse، P.C colchicus و P.C principalis را شامل میشوند. بغیر از زیرگونهP.C colchicus  که در اراضی جنگلی و نیمه جنگلی کوه­های ارسباران در کنار دشت مغان و حاشیه رود ارس و جنگلهای جنوب قفقاز پراکندگی داشته و زیر گونه موردنظر این بررسی می­باشد، سایر زیر گونه­ها تنها با اندکی  تفاوت در خصوصیات مورفولوژیک و ریختاری، بویژه رنگ شاهپرها و پرهای شکمی و دمی از کلیه نواحی کوهستانی جنگلی و نیمه جنگلی از آستارا تالوندیل، پارک گلستان تا سرخس را تحت پوشش قرار داده و در سالهای اخیر مشاهدات و مطالعاتی نیز نشانگر حضور این زیر گونه­ها در استان خوزستان و در تالاب­های اخیر مشاهدات و مطالعاتی نیز نشانگر حضور این زیر گونه­ها در استان خوزستان و در تالاب­های حوزه آبریز کارون بوده است.

بیولوژی و مورفولوژی گونه

قرقاول­های معمولی پرندگان بزرگی هستند که وزن جنس نر آنها حدود 3/1 کیلوگرم جنس ماده آنها حدود 1 کیلوگرم میباشد. رنگ شاپرها و پرهای بدن در جنس قرقاول قهوه­ای سوخته و در قسمت سینه و شکم مایل به قرمز ارغوانی و حنایی بوده و دارای علائم سیاه رنگی در سر تا سر بدن هستند. رنگ سر جنس نر، آبی تیره براق بوده و دارای دمی دراز و قهوه­ای رنگ با نوارهای سیاه عرضی میباشد. در کنار هر چشم زواید گوشتی قرمز رنگی وجود داشته و در پشت هر گوش پرهای کوچکی بنام(Pinnae) تشکیل می­گردد. گروه قرقاول­های معمولی در بین سایر انواع قرقاول­ها بلندترین دم را داشته و در برخی زیر گونه­ها طول دم تا 2 متر نیز میرسد. در مورد زیر گونه­ مورد مطالعه این پروژه طول دم مابین 60 تا 80 سانتیمتر حتی تا 20/1 متر نیز مشاهده شده است. جنس ماده در مقایسه با جنس نر کوچکتر بوده و دارای پرهای برنگ قهوه­ای روشن یکنواخت، دمی کوتاهتر(حداقل 30 سانتیمتر) و بدون زواید گوشتی و پرهای گوشی میباشد. در برخی موارد بویژه در گونه­های پرورشی در صورت تلاقی گونه­ها در شرایط نیمه طبیعی یا مصنوعی تنوعی از رنگ­ها از سیاه تا قهوه­ای تیره و حتی سفید خالص نیز مشاهده شده است..... رنگ پرها در جوجه­های بالغ تقریباً شبیه پرهای جنس ماده قرقاول بوده و به تناسب افزایش سن در جنس نر، رنگ پرها عوض شده و در سنین بالاتر پرهایی با رنگ بنفش در بال پرنده بوجود می­اید که یکی از علایم تشخیص سن در پرنده میباشد. طول منقار در جنس نر 5/4 تا 5 سانتیمتر، طول تارسوس حدود 12 سانتیمتر و طول هر بال 80 تا 100 سانتیمتر میباشد. 

چلبیانلو، رضا؛ بررسی امکان احیاء طبیعی جمعیت قرقاول(بررسی مشخصات زیستی و اکولوژی گونه و گونه های همرا در زیستگاه)، اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی،1379.